Реферат: Қазақстан жаңа заман тарихы әлеуметтік-гуманитарлық пәндер циклындағы дербес пән

Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі

Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты

Тарих және өнер факультеті


Қазақстан жаңа заман тарихты

пәнінен оқу-әдістемелік кешені

050114 «тарих» мамандағы (бакалавриат)


050114 «тарих» мамандағы студенттеріне арналған

пәннің оқу-әдістемелік кешені

(бакалавриат)


Қостанай 2009

Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі

Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты

Тарих және өнер факультеті


Қазақстан жаңа заман тарихы

пәннің силлабус жинағы

050114 «тарих» мамандағы студенттеріне арналған

(бакалавриат)


Қостанай 2009


1.Қолданыстағы оқу бағдарламасы


^ ПӘННІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ

Алғы сөз.

Қазақстан жаңа заман тарихы - әлеуметтік-гуманитарлық пәндер циклындағы дербес пән. Пәнді оқыту барысында қоғамның негізгі даму процестері мен заңдылықтарын ежелгі заманнан күні бүгінгі дейінгі аралықты қамтиды.

Тарихи оқиғаларды оқып зерттеуде тарихи ақиқатын танып, ақтаңдақтардан ажырата білуге студенттердің мән беруіне үйрету. Сонымен қатар студенттердің тарихи ұлттық санасын қалыптастырып және тарихи ұлттық құндылықтарды танып білуге патриоттық сезімдерін қалыптастыру.Әлемдік білім кеңістігіне терең бойлап тәуелсіз Қазақстан өзін жоғарғы оқу орнын бітіріп шыққан білікті мамандарын биік деңгейден көргісі келетіндігі заңды құбылыс. Қазақстан мамандары дүниежүзілік саяси-экономикалық додада басқа жұртпен тең түсіп, өз үлесін бөгдеге қолынан бермей, білімді де білікті болуы жоғарғы оқу орындарындағы алатын білім сапасына байланысты.

Бұл орайда Қазақстан тарихы пәніне қойылатын талаптар мен міндеттер студент жастарды отансүйгіштік рухта тәрбиеленуге бағытталады. Тәуелсіздігіміздің арқасында оқу жоспарына кірген халқымыздың төл тарихы елеміздің нағыз патриоттарын дайындауда өз үлесін қосуға міндетті.

Қазақстан тарихы институтың барлық мамандықтары бойынша бірінші курста оқытылады. Оның негізгі мақсаты Қазақстан жеріндегі ру - тайпалар мен ұлыс - ұлттардың сонау көне заманнан осы күнге дейінгі тарихына тоқталу.

Осыған байланысты пән өзінін алдына төмендегідей міндеттер қояды:

Халқымыздың тарихына байланысты қалыптасқан ұғымдар (дефениция) мен парадигмаларға түснік беру

Қазақ халқының этногенезі мен этникалық тарихы, мемлекетінің пайда болуы және оның өркендеуі, жаруашылығы және мәдениеті жөнінде білім беру

Қазақ халқының әлем халықтар ортасында орны, олардың дүниежүзілік өркениетке қосқан үлесі және қазақ мемлекетінің келешегі жөніндегі көкейтесті мәселелерді талқылау.

Оқытушының негізгі мұраты- студент жастарға тек қана осы пән бойынша терең білім беріп қана қоймай, олардың азаматтық позициясының қалыптасуына ат салысу. Пәнді игерген маман елеміздің парасаты, іскер, жоғарғы мәдениетті, патриот азаматы болуы керек.

П р е р е к в и з и т т е р і

Қазақстан жаңа заман тарихының демократиялық және өркениеттілік бағытта дамуын айқындайтын шешуші тарихи факторлардың қағидалары мен өркениеттілікті өскелең ұрпақ бойында берік қалыптастыру болып табылады. Жоғары оқу орындарында өтілетін Қазақстан ежелгі тарихы, Қазақстан орта ғасыр тарихы, әлуметтану,т.б.пәндердіңжалғасы болып табылатын Қазақстан жаңа заман тарихы тарихи өзгерістерін ой елегінен өткізе отырып, рухани-адамгершілік, мәдени-тарихи құндылықтық болмыстарын байытуда және өзіндік рухани жетілу жолдарын қалыптастыруда оқытылатын басқа пәндер арасында «Қазақстан жаңа заман тарихы» пәнінің алатын орны ерекше.

П о с т р е к в и з и т т е р і

Жоғары оқу орындарындағы жалпы білім беретін пән ретінде «Қазақстан жаңа заман тарихы» курсының XXI ғ. білікті, білімді, мәдениетті адамын қалыптастыруда Қазақстан тарихының жаңа заман тарихын оқып-білу үшін, жас ұрпақ мектеп қабырғасынан қоғамдық және әлеуметтік-гуманитарлық пәндердің негіздерін игеруі қажет. Жоғары оқу орындарында өтілетін Қазақстан тарихы, философия, әлеуметтану, саясаттану, мәдениеттану,құқық негіздері, этнология, білімдері, өнертану, дінтану, т.б. пәндермен байланысында Қазақстан жаңа заман тарихы білімдері әрі қарай нақтылана, толыға түседі. Қазақстан жаңа заман тарихы Тәуелсіз Қазақстан тарихы туралы ғылымдар кешенінің негізі болып табылады.

^ Курстың мақсаты:

1.Қазақ халқының қалыптасуы мен дамуының негізгі кезеңдерін және шаруашылығы мен тұрмысын элеуметтік-саяси кұрылым жүйесінің тарихи даму заңдылықтарын оқып игеру.

2.Көшпенділер өркениетіндегі қазақ халқының өзіндік ұлттық ерекшелік өркениетіндегі еркшелігімен маңыздылығын ашу және әлемдік өркениет жүйесіндегі орнын көрсету.

3.Тарихи жеке түлғалардың тарихтағы орнын көрсету. Саяси партиялар мен қоғамдық ұйымдардың және қоғамымыздағы реформалардың маңызын ашу.

4.Негізгі тарихи мэселелердің шешімін қарастыру: этногенез мемлекеттілік тарихи ұлт-азаттық қозғалыстар және саяси ағымдар, көшпенділер мәселесі және т.б.

5.Қазіргі жағдайдағы табиғатқа адамның қатынасын жэне экологиялық мәселелердің негізгі ерекшеліктерін ашу.

6. Алдымен қойылатын талап: ойлау қабілеті, сараптап ой елегінен өткізіп қабылдау.


Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігі Оқу бағдарламасы

Жоғары кәсіптік білім Қазақстанның жаңа 050114 «Тарих» мамандығы үшін

З кредит(135 сағат)


^ Түсінік хат

Бағдарлама Қазақстан тарихының жаңа кезеңіне арналған. Аталмыш кезең - тарихи тұлға мен қоғам арасындағы және осы бір қайшылықты замандағы түрлі этникалық топтардың қалыптасуы - мен тағдырының, өзара күрделі байланыстарының көрінісі, көшпелі мемлекеттердің көрші империялардың үлкен саясатының кұрбаны болғанының куәгері. Бұл кезең ұлттық мемлекетіміздің дамуы мен кейіннен дербестігінен айрылып отарлану проблемаларын студентгердің айқын тануына мүмкіндік береді.

Бағдарламада казақ халқынынң тағдырының көрші елдер тарихының проблемаларымен сабақтастығы негізделеді. Соның ішінде Қазақ хандығы мен Жоңғар хандығы арасындағы тартысты катынастар, қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы Отан соғысының негізгі шайқастары жаңа зерттеулердегі фактілік материалдар мен жаңаша пайымдауларға сүйеніп беріледі. Ал Ресей мен Қазақстанның қарым-қатынасы I Петрдің "шығыстық саясатындағы" Азияға енетін қақпа деп қарайтын жоспары тұрғысынан карастырылғандығы және мұның шаруашылық және әскери-саяси отарлауға ұласуы қазақтардың мемлекеттілігінен айрылуына алып келгендігі тұрғысынан қорытылды. Кіші және Орта жүздің ішкі бытыраңқылық, рулық талас-тартыс пен билік үшін саяси күрес жағдайында - Ресей бодандығын қабылдауға мәжбүр болатынына көңіл бөліңді.

Отарлану кезеңіндегі әлеуметтік-экономикалық және саяси езгерістер, ағартушылық пен миссионерлік, жаңа мектеп жүйесінің қалыптасуы өзара байланыста қарастырылады. Отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық қозғалыстарының дамуы көрсетіледі. Біртіндеп жалпы ресейлік рынокқ енуі, Қазақстанның экономикалық жағынан игерілуі, сауда мен қатынас жолдарының салынуы және орыс мәдениетінің өлкеге таралуы қарастырылады.

Жаңа замандағы Қазақстантарихының өзекті проблемаларының тарихнамасын және сол бағыттағы соңғы зерттеулердің тұжырымдарын қамтып, салыстырмалы түрде беру студенттердің өзіндік ізденулеріне түрткі болады. Курстың басты мақсаты - әлемдік тарихтыңқұрамдас белігі болып табылатын Отан тарихы туралы білімді студенттер санасында тереңдету, оларды азаматтыққа, отансүйгіштікке, ұлтжандылыққа тәрбиелеу. Курстың негізгі міндеттерінің қатарында Қазақстан тарихнамасыны концептуалды өзгерістерін сараптай білу, деректік материалдармен жұмыс жасауды тереңдетіп меңгерту.


Қазақстанның жаңа тарихы пәні

1.Типтік бағдарламасын жасаған

Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тарих факультетінің тарих кафедрасының доценті т.ғ.к. Утебалиев Ж.Е., доцент міндетін атқарушы Қайрғалиев М.Қ.; мақұлдаған Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалык үниверситетінің оқу-әдістемелік бірлестігі. Б. №7 03 0305 ж.

2. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігінің 11. 05. 2005 ж. №289 бұйырығымен бекітілген және пайдалануға рұқсаты етілген.

3. Бірінші рет енгізілген

4. Типтік оқу бағдарламасы 050114 «Тарих» мамандығы бойынша мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандартына сәйкес жасалған.

Бұл типтік бағдарлама Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігінің рұқсатынсыз көбейтіліп таратылмайды.

^ Автор: т.ғ.к.., доцент Утебалиев Жигер Есиркепович т.ғ.к Қайргалиев Максут Қайргалиевич


Пәннің мазмұны

XVIII ғасырдың басы мен 1914 жылға дейінгі Қазақстан тарихының түйінді проблемалары:

Қазақ хандығының дәстүрлі қоғамдық-саяси жүйесі және оның өміріндегі өзгерістер,

қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы азаттық күресі,

Қазақ хандығының көршілерімен қарым-қатынастарының

өзекті мәселелері,

- қазақ жерінің Ресей империясының құрамына енгізіліп,Қазақстанды отарлау шаралары,

- хандық биліктің жойылуы,

- казақ халқының дара тұлғалары - Әбілқайыр, Абылай және Кенесары хандардың, Төле, Қазыбек, Айтеке билердің Шоқан, Абай, Ыбырай секілді ағартушылардың тарихтағы орны,

- отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық қозғалысы және олардың жетекшілері,

әкімшілік-аумақтық жаңа жүйенің енгізілуі және оның сипаты,

қазақ жеріне қоныс аудару қозғалысы мен оның зардаптары,

мәдени өмірдегі өзгерістер,

XX ғасыр басындағы, :Қазақстанның қоғамдық-саясидамуы, реформаторлық идеялар мен жалпы ұлттық баспаның пайда болуы қарастырылады.


^ Курстің типтік бағдарламасы

1- тақырып. ХҮІІІ-ХХ ғ. басындағы Қазақстан тарихы бойынша тарихнама және деректемелер

Зерттеулер мен дерек көздеріне шолу. Тарихи проблемалар және оларға жаңаша көзқарастар. Қазақстан тарихы проблемаларының шет елдік тарихнамаларда көтерілуі.

^ 2-тақырып. ХҮІІІ ғ. бірінші жартысындағы Қазақ хандығындағы жағдай

Қазақ хандығының әлеуметтік-экономикалық және ішкі саяси жағдайы. Сыртқы қарым-қатынастар. Жоңғарлардың жаулап алу саясатының күшеюі. Қарақұм съезі. Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама. Ордабасындағы бүкілқазақ съезіндегі өзара келісімге келу. Аңырақай шайқасы.

^ 3-тақырып. ХҮІІІ ғ. басындағы Қазақстан мен Ресей

Дипломатиялық келіссөздер. Бухгольц, Бекович-Черкасский экспедициясы. Әбілқайыр ханнның келіссөздері. А.И.Тевкелевтің елшілігі. Қазақ хандығындағы саяси топтар күресі. Ресей билігін қабылдау. Отарлау шаралары. Орынбор экспедициясының қызметі.

^ 4-тақырып. Қазақстанды Ресейге қосып алудың басталуы (ХҮПІ г. 30-40 жж.)

Бекіністер салу. Ресеймен экономикалық байланыстардың барысы. Миллердің Галдан-Церенге елшілігі және оның нәтижелері. Кіші, Орта жүздердің Ресей бодандығын қабылдауы.

^ 5-тақырып. ХҮІІІ екінші жартысы -XIX бірінші жартысынадағы қазақ қоғамы

Қазақтардың шаруашылығы. Тау-кен орындарының ашылуы және оларды игеру. Қазақ халқының кұрамдық сипаттамасы. Қоғамның әлеуметгік топтарға жіктелуі. Сыртқы сауда. Сауда орталықтары.

^ 6-тақырып. ХҮІІІ ғ. аяғы -ХІХғ. басындағы отаршылдыққа қарсы күрес

Кіші жүздегі ішкі саяси жағдай. Қазақтардың Пугачев басқарған шаруалар соғысына қатысуы. Проблемаларға жаңа көзкзрас. Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық козғалысы. Игельстромның жобасы. Хандық билікті жою және оны қалпына келтіру себептері. Шекаралық соттың құрылуы. 90-жж.қозғалыстың жаңа кезеңі. Хандық кеңес. Қозғалыстың жеңілуі және маңызы.

^ 7-тақыып. ХҮІІІ ғ. Қазақстан мәдениеті

Ауыз әдебиеті. Жыраулар (Бұқар, Ақтамберді, Шал, Тәттіқара, Үмбетей және т.б.) Халық шығармашылығындағы батырлар. Эпикалық және музыкалық шығармалар. Шешендік өнер. Еуропа және орыс ғалымдары Қазақстан туралы. Академиялық экспедициялар.

^ 8-тақырып. ХҮІІІ ғ. 50 жж. - XIX ғ. бірінші ширегіндегі Крзақстандағы саяси үрдістер

Орта және Ұлы жүздер аумағында жоғарғы биліктің нығаюы. Абылайдың ішкі-сыртқы саясаты. Сібір ведомствосының ХҮІІІ ғасырдың екінші ширегіндегі Қазақстанның орталық және шығыс аймақтарындағы саясаты. Қазақ-қытай қатынастары. Жоңғар-қазақ соғысының аяқталуы және олардың тарихи маңызы. Орта жүздегі Абылай хан мұрагерлерінің тұсындағы саяси жағдай.

^ 9-тақырып. ХҮІІІ және XIX ғасырлардағы Оңтүстік Қазақстан.

Қазақтардың Ташкент иелігінің құрамында болуы. Қоқан және Хиуа хандықтарының соғыс экспансиясы. Жетісуға Ресей ықпалының таралуы.

^ 10-тақырып. Қазақстаңда Ресей әкімшілік-саяси жүйесінің енгізілуі

1822 жылғы "Сібір қырғыздары туралы жарғы" және 1824 жылғы "Орынбор қырғыздары туралы жарғы". Хан билігінің жойылуы. Әскери отарлаудың күшеюі. Әкімшілік-аумақтық жаңа жүйенің енгізілуі.

ІІ-тақырып. Қазақтардың Орта Азия хандығының езгісі мен Ресей отаршылдығына қарсы ұлт-азаттық күресі. Қаратай, Арынғазы сұлтандардың және Жоламан Тіленшеұлының бастаған қозғалыстары. Ұлы жүздің Қоқан хандығына қарсы күресі. Исатай мен Махамбет бастаған көтеріліс. Кенесары хан бастаған ұлт-азаттық күресі. ХІХғ. Арал өңірі қазақтарының Хиуа хандығы: мен Ресейге қарсы ұлт-азатгық күресі.

^ 12-тақрып. Қазақ жерлерін Ресейге қосудың аяқталуы

Бейбіт және күштеу әдістері. Ұлы жүздің Ресей билігін қабылдауы. Перовскийдің жорығы. Сырдарияда әскери шеп салу. Қоқан хандығының жойылуы және Түркістан генерал-губернаторлығының құрылуы. Жетісу мен Онтүстік Қазақстанның Ресей құрамына енуі. Проблемаларды салыстырмалы талдау.

^ 13 тақырып. XIX ғ. брінші жартысындағы Қазақстан мәдениеті

Халық ақындары мен азаттық күресі. Батырлық және лиро-эпостық поэмалар. Музыка, ән. Орыс жер аударылғандары, ғалымдары Қазақстан туралы. Орысша білім берудің басталуы.

^ 14-тақырып. Қазақстан Ресей империясының құрамыңда. XIX ғ. 60-90 жылдарындағы Қазақстанның әкімшілік-саяси жағдайы.

1867-1868 жылдардағы реформа және оның сипаты. XIX ғ. екінші жартысындағы қазақтардың көтерілістері. Орал, Торғай, Маңғыстаудағы көтерілістердің сипаты мен себептері. Қазақстандағы ХІХғ. 80-90 жж. _ әкімшілік-саяси реформалар.Әкімшілік құрылымды, басқару жүйесін қайта құру. Сот құрылысы. Салық салудағы өзгерістер. Қорытындылар.

^ 16-тақырып. Реформадаи кейінгі Қазақстан тұрғындарының этнодемографиялық сипаты

Халықтың полиэтникалық құрамы: негізгі факторлар, қалыптасу көздері, құрамы. Қазақстанға-қоныс аудару қозғалысы. Қазақстандағы казактар. Ресей шаруаларын Қазақстанға қоныс аудару туралы «Уақытша ереже». Оның көздері. Жетісуға ұйғырлар мен дүнгендердің қоныс аударуы. Қазақ ауылы.

^ 17-тақырып. ХІХғ. соңындағы Қазақстанның экономикалық дамуы

Жалпы ресейлік экономикаға тартылу. Қазақстанның Ресейдің шикізат және рынок көзіне айналуы. Егіншілік пен аграрлық қатынастар. Сауда, жәрмеңкелер. Қалалардың шаруашылық және саяси өмірдегі ролі. Кәсіпкерліктің басталуы. Кәсіпкерлердің әлеуметтік және ұлттық құрамы. Көпестер, көпес капиталдары. Өнеркәсіп жұмысшылары.

^ 18-тақырып. Қазақстанның XIX ғ. екінші жартысындағы мәдениеті

Қазақ әдебиеті. Ақындар мен композиторлар. Ұлттық сана-сезім. Халық ағарту ісі, ағартушылар. Мектеп жүйесінің көбеюі. Қазақстандағы өлкетану және, ғылыми зерттеу ұйымдары. Баспа және мерзімді баспасөздің қалыптаса бастауы. Қазақ ұлт зиялыларьшың калыптасуы.

^ 19-тақырып. Кдзақстанның XX ғ. басывдағы әлеуметгік-экономикалық жағдайы

Тұрғындардың сословиелік-таптық кұрамы. Капиталистік кдтынастар. Акционерлік қоғамдар, компаниялар. Шетел капиталы. Щербина, Кузнецов, Румянцев экспедициялары. Столыпиннің аграрлық реформасы. Өнеркәсіп, жұмысшылар, қоныстандыру қозғалысы тарихнамасы.

^ 20-тақырып. Қазақстанның XX ғ. басындағы саяси өмірі

Казақстандағы саяси өмірдің жандануы. Саяси топтар мен ағымдардың пайда болуы. Ұлттық-демократиялық қозғалыстың кең өрісі. Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатовтардың қызметі.Әлеуметтік қарама-карсылықтың шиеленісуі. Мемлекеттік Дума сайлауына қазақстандықтардың катысуы. Думадағы қазақтардың аграрлық мәселесі және қазақ депутаттары. Қазақстандағы бас көтерулер.

^ Пәннің тақырыптық жоспары.


№


Тақырыптар


Дәріс

1

Пәнге кіріспе дәріс.

1

2

XYIII – XIX ғ. Басындағы Қазақстан тарихының тарихнамасы мен деректері.

1

3

ХҮІІІ ғ. І жартысындағы Қазақстандағы саяси жағдай.

1

4

ХҮІІІ ғ. Бірінші жартысындағы қазақ хандығының ішкі-сыртқы жағдай және көрші елдермен қарым қатынасы.


1

5

Қазақ халқының Жоңғар басқаншыларымен күресі.

1

6

ХҮІІІ ғ. басындағы Қазқстандағы саяси жағдай.

1

7

Қазақ билеушілерінің Ресей протекторлығын қабылдауы.


1

8

ХҮІІІ-ХІХ ғ. І жартысындағы қазақ қоғамы.

1

9

Қазақтардың Е:П: Пугачев басқарған шаруалар соғысына қатысуы (1773-1775)

2

10

Күші жүздегі халық-азаттық қозғалысы (1783-1797ж.)


1

11

Абылай хан мемлекет қайраткері және саясаткер (1771-1784 жж).

1

12

Қазақстандағы ХVІІІ-ХІХ ғ. басындағы саяси жағдай.

1

13

Қазақтардың ХҮІІІ-ХІХ ғ. басындағы әлуметтік –экономикалық шаруашылығы

1

14

ХІХ ғ бірінші жартысындағы Ресейлік саяси-әкімшілік жүйесінің Қазақстанға еңгізілуі.

2

15

Қазақ халқының Орта Азия хандарының езгісі мен патша үкіметінің отарлық саясатына қарсы азаттық күресі ( ХІХ ғ.20-40 жж.)

2

16

Қазақ жерлерінің Ресейдің құрамына қосылуының аяқталуы.


2

17

XVIIІ-XIX ғ. І жартысындағы Қазақстанның мәдениеті.

2

18

ХІХ ғ. ІІ жартысындағы Қазақстан.

2

19

Реформа кезіндегі Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық дамуы.

2

20

ХІХғ. ІІ жартысындағы Қазақстан мәдениеті.

2

21

ХХғ. басындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық жағдайы.

4




Барлығы:

30



^ Лекция сабақтарының жоспарымен мазмұны

Қазақстан жаңа заман тарихы


Лекция №1 Кіріспе дәріс. Қазақстан жаңа заман тарихы пәні


Негізгі ұғымдар: Тарихи сана, далалық ауызша тарих, мәңгүрттік, шежіре, жазбаша деректер.

Жоспар:

1.Пәнге кіріспе. Қазақстан жаңа заман тарихы пәні, оның басқа да қоғамдық ғылымдардың ортасындағы орны. Жаңа заман тарихынның кезеңдері.

2.Қазақстан жаңа заман тарихы пәнінің мақсатымен міндеттері.

3. Пәнінің басқа да қоғамдық пәндермен ара қатынасы және байланысы.


Мақсаты: Қазақстан жаңа заман тарихы курсының пәндік мақсты мен міндеттерінің мазмұнын ашу.

Мазмұны:

1.Пәнге кіріспе. Қазақстан жаңа заман тарихы пәні, оның басқа да қоғамдық ғылымдардың ортасындағы орны. Отандық жаңа заман тарихынның тархи кезеңдері. 2.Қазақстан жаңа заман тарихы пәнінің мақсаты мен міндеттері.3. Қазақстан жаңа заман тарихы пәнінің басқа да қоғамдық пәндермен ара қатынасы және пән аралық байланысы.

Бекіту сұрақтары:

1. Қазақстан жаңа заман тарихы курсының пәндік мақсты қандай?

2. Қазақстан жаңа заман тарихы қандай кезеңдер аралығын қамтиды?

3.Қазақстан жаңа заман тарихы пәнінің басқа қандай қоғамдық пәндермен ара қатынасы және байланысы бар?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №2 XYIII – XIX ғ. Басындағы Қазақстан тарихының тарихнамасы мен деректері.

Негізгі ұғымдар: Орыс – батыс тарихнамасы, қазақи ауызша дерек, жазбаша дерек, отарлау саясаты. Тарихи шежіре, саясаттырылған тарихи терминдар.

Жоспар:

Қазақстан тарихының тарихнамасы (XYIII – XIX ғ.басы)

Қазақстан тарихының XYIII – XIX ғ.басындағы қазақ деректері.

Орыс және шетелдік тарихнама XYIII – XIX ғ. басы.


Мақсаты: Осы кезең тарихының тарихтық, деректік кездерімен таныстыру. Ресей Федерация архив деректерімен таныстыру. Қазақы ауысша деректер шежіре, жыртолғау, билер мен жыраулардың тарихи дерек көсі болып табылатын еңбектерімен таныстыру.

Мазмұны:

1.Орыс – батыс тарихнамасы, қазақи ауызша дерек, жазбаша дерек, отарлау саясаты. Тарихи шежіре, саясаттандырылған тарихи терминдер. Ресей мемлекетінің құрамындағы қазақ халқының (XYIII – XIX ғғ) тарихының зерттелу тарихнамасы. Орыс тарихнамасындағы қазақтардың Жоңғарларға қарсы күресі.2. Қазақ-Жоңғар қатынастарын ХІХ ғасырдың аяғы – ХХ ғасырдың басында М.-Ж.Көпеевтің, Ш.Құдайбердиевтің, М.Тынышбаевтың, М.Дулатовтың, Ә.Бөкейхановтың еңбектері.3. ХХ ғасырдың 70-80 жылдарындағы тарихнамада: И.Я.Златкиннің, Н.Г.Аполлованың, В.Я.Басиннің, В.А.Моисеевтің және т.басқалардың тарихи монографиялық еңбектері. . Қазақстандағы академиялық эскпедициялар. П.С.Палластың (Путешествие по разным провинциям Российского госурдарства”, Ч.1-3, Сбп, 1773-1780); И.Георгидің (“Описание всех в Российском государстве обитающих народов” Т. І-ІY.СБП. 799-1799); П.Рычковтың (“Дневные записки капитана Н.Рычкова в Киргиз-кайсакской степи в 1771 году. Сбп, 1772) және т.б. еңбектері.

Бекіту сұрақтары:

1.XYIII ғ.мен XIX ғ.басындағы Қазақстан тарихының тарихнамасы туралы айтып беріңіз?

2.Қазақстан тарихының XYIII ғ.мен XIX ғ.басындағы қазақ деректерінің түрлерін айтып беріңіз?

3.XYIII ғ.мен XIX ғ. басысындағы орыс және шетелдік тарихшылардың еңбектерін атаңыз?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №3 ХҮІІІ ғ. І жартысындағы Қазақстандағы Саяси жағдай.


Негізгі ұғымдар: Аманат, керуен саудасы, казактар, Орда, шекаралық барымта.

Жоспар:

Әбілқайыр ханның Ресей патшалығымен дипломатиялық келісөздері.

Әбілқайыр ханның отарлаушы әкімшілікпен қарым-қатынастардың шиленісуі.

Қазақтар мен Ресей қарым қатынасы.


Мақсаты: Әбілқайырхандығының ішкі-сыртқы жағдайларының себебін ашып көрсету. Ресей патшалығының Қазақстанға деген мүлдесінбілдіру. Қазақ хандығының сырты-ішкі саяси жағдайларына саралау.

Бейнефильм: «Аңырақай шайқасы» «Қазақ батырлары жайлы» ТПРК 1997 ж.

Мазмұны:

1. XVIIIғ.Елдегі бытыранқылық және хан, сұлтан топтарының бейлік үшін күресі.Жоңғар әскери феодалдық мемлекетінің нығаюы және оның жаулап алу саясатының күшеюі. Қазақ жоңғар қатынастарының шиеленісуі.

2. «Ақтабан-шұбырынды, Алқакөл сұлама». Егіншілік ошақтары- Оңтүстік қалалардан айырылу. Ордабасындағы қазақ ақсақалдарының съезі – территориялық тұтастықты сақтап қалу мен өзара келісімге келу жолы. Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі. Аңырақай шайқасы. 3.Қазақстанның Ресейге қосылуының тарихи шарттары мен алғышарттары.Қазақстанның Ресеймен дипломатиялық келіссөздері. И. Бухгольц, А. Бекович – Черкасский экспедициялары.А.И. Тевкелевтің елшілігі. Кіші жүз және ішінара орта жүз рулары қазақтарының Ресей империясы билігін қабылдауы. Патша үкіметінің алғашқы отаршылдық шаралары. И.К. Кирилов “Жобасы” , Орынбор (Қырғыз-Қайсақ) экспедициясының ұйымдастырылуы және қызметі.

Бекіту сұрақтары:

1.Әбілқайыр ханның Ресей патшалығымен дипломатиялық келісөздері немен аяқталды?

2.Әбілқайыр ханның отарлаушы әкімшілікпен қарым-қатынастардың шиленісуінің себептері неде?

3.Қазақтар мен Ресей қарым қатынасының саяси сипаты қандай болды?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №4 ХҮІІІ ғ. Бірінші жартысындағы қазақ хандығының ішкі-сыртқы жағдай және көрші елдермен қарым қатынасы.


Негізгі ұғымдар: Бодандық, протекторат, мәмлегерлік, елші, Орда, Кіші жүз, шекара барымтасы.

Жоспар:

Әбілқайырханның саяси мемлекеттік қызметі.

Қазақ- Ойрат өзара қатынасының саяси сипаты.

Қазақ - Башқұрт қатынасы.

Мақсаты: Әбілқайырханның саяси мемлекеттік қайраткерлігін тарихи еңбектер негізінде саралау. Қазақ хандығының ХҮІІІ ғ. Саяси сыртқы мәселелеріне талдау жасау арқылы көрші елдермен қатнастарының саяси мәнін анықтау.

Мазмұны:

1.Кіші және орта жүз билеушілерінің арасында қайшылықтардың күшеюі. Аманат мәселесі. 40-жылдардың соңындағы патша үкіметінің Әбілхайырмен келіссөздері. Әбілқайырханның саяси мемлекеттік қызметі мен саяси мемлекеттік қайраткерлігін тарихи еңбектер негізінде саралау.Қазақ- Ойрат өзара қатынасы тарихының саяси сипаты. Орыс мемлекетінің қазақ жерлерін жоңғар басқыншыларынан қорғау жөніндегі шаралары. Миллердің Галдан-Церенге елшілігі және оның нәтижелері. 2.Қазақ - Башқұрт қатынастары және патша үкіметінің бауырламс халықтарға қарсы саяси ұстанымдары.


Бекіту сұрақтары:

1.Әбілқайырханның саяси мемлекеттік қызметі ?

2.Қазақ-Ойрат өзара қатынасының саяси сипаты туралы не білесіз?

3.Қазақ-Башқұрт қатынасы жөніндегі патша үкіметінің ұстанымы қандай болды?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №5 Қазақ халқының Жоңғар басқаншыларымен күресі.


Негізгі ұғымдар: Әділетсіз соғыс, басқыншылық соғысы, қолбасы, жүзбасы, мыңбасы, сарбаз, би, жаушы.

Жоспар:

1. Отан соғысының басталуы.

2.Шешуші шайқастар, олардың тарихи маңызы.

3.Батыр-билер жауға қарсы тойтарысты ұйымдастырушылар.


Мақсаты: Отан соғысы оның барысы туралы саралап бастапқы кездегі қазақ жасақтарының жеңіліс табу себептерін талдап көрсетуі. Сол кездегі батырлар, билер туралы реферат жазып келген студенттер пікірлері айтылады

Мазмұны:

1. Отан соғысының басталуы. Қазақ-жоңғар қатынастары пташа үкіметінің боданелдеріне қатысты саяси ұстанымдары.2.Қазақ-жоңғар,қазақ-қалмақ арасындағы болған шешуші шайқастар, олардың тарихи маңызы.3.Батыр-билер жауға қарсы тойтарысты ұйымдастырушылар.

Бекіту сұрақтары:

1. Отан соғысының басталуының себебін айтыңыз?

2.Шешуші шайқастар балған жерлердіатаңыз, олардың тарихи маңызы қандай болды?

3.Батыр-билер жауға қарсы тойтарысты ұйымдастырушы батырларды атаңыз?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №6 ХҮІІІ ғ. басындағы Қазқстандағы саяси жағдай.


Негізгі ұғымдар: Протекторат, бодан, тәуелдлік, суверенитет, егемен.


Жоспар:

1. Кіші жүз және Орта жүз қазақтарының Ресей протекторлығын қабылдауы.

2. ХҮІІІғ. 40 жж. Қазақ-ойрат қатынастары.


Мақсаты: Қазақ жүздерінің Ресей протекторлығын қабылдауының тарихи жағдайындағы объективтік-субъективтік себептерін талдап ашу. Әбілқайырханның Ресейге қосылуға ұмтылу себептерін ашып, Әбілқайырхан өлгенінше Ресейге мойынұcұнбау әрекетінің себебінен Ресейліктердің Барақ сұлтанды қарсы қоюларының себебін дәлелдеу.

Мазмұны:

1. Кіші жүз және Орта жүз қазақтарының Ресей протекторлығын қабылдаулары.

2. ХҮІІІғ. 40 жж. Қазақ-ойрат қатынастарына байланысты Абылай сұлтанның қалмақ тұтқынынан босануының саяси себептері туралы орыс тарихшыларының көз қарастары.

Бекіту сұрақтары:

1. Кіші жүз және Орта жүз қазақтарының Ресей протекторлығын қай жылдары қабылдады?

2. ХҮІІІғ. 40 жж. Қазақ-ойрат қатынастарына байланысты Абылай сұлтанның қалмақ тұтқынынан босануының себептері туралы орыс тарихшыларының көз қарасы туралы не айтасыз?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №7 Қазақ билеушілерінің Ресей протекторлығын қабылдауы.

Негізгі ұғымдар: Саяси отарлау, қазақтар отарлау, саясатында бекініс, отарлық саясат.

Жоспар:

1. Әскери бекініс шептерінің салынуы.

2. Қазақстан ресей қосылуының тарихи шарттары мен алғы шарттары.

3. Қазақстан даласындағы Ресей саясаты.


Мақсаты: Қазақстанның Ресейге қосылуының тарихи шарттары мен алғы шарттарын анықтау арқылы қазақ хандығының саяси жағдайының ішкі-сыртқы жағдайына баға беру.

Мазмұны:

1. Әскери бекініс шептерінің салынуы.2. Қазақстан ресей қосылуының тарихи шарттары мен алғы шарттары. Қазақстанның Ресейге қосылуының тарихи шарттары мен алғы шарттарын анықтау арқылы қазақ хандығының саяси жағдайының ішкі-сыртқы жағдайына баға беру.Мәселенің тарихнамасы.3. Қазақстан даласындағы Ресей патша үкіметінің отаршылдық саясаты.

Бекіту сұрақтары:

1. Қазақ даласындағы әскери бекініс шектерінің салынуы қашан басталды?

2. Қазақстанның ресейге қосылуыныңсаяси себептерін аттаңыз?

3. Қазақстан даласындағы Ресей патша үкіметінің отаршылдық саясаты неден көрінді?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №8 ХҮІІІ-ХІХ ғ. І жартысындағы қазақ қоғамы.


Негізгі ұғымдар: Ақсүйек, қара сүйек, мәслихат, керуен, хан, базарлары, қысау, жайлау, отырықшы, шекаралық сауда, шекаралық барымта, Шоқынғандар. Құң қырғыз-қайсақ.

Жоспар:

1. Қазақтардың шаруашылығы.

2. Қазақ даласындағы сыртқы сауда.

3. Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық жағдайы.

Мақсаты:Ресейге қосылуына байланыста шекара саудасының пайда болуын көрсету, шекаралық барымтаның озбырлығын ашу, Орыс-Қазақ, Орыс-хиуалықтар саудасының пайда болуын алғы шарттарын көрсету.

Мазмұны:

1. Қазақстанның экономикалық жағдайы. Патша әкімшілігінің жер мәселесіндегі саясаты. Қазақ жайылымдары жүйесінің бұзылуы және еңбекші бұқараның наразылығы. Ресейдің қазақтардың шаруашылығына ықпалы.

2. Айырбас және сауда айналымдарының сипаты. Қазақстанның Қытаймен сауда-экономикалық байланыстары.

3. Қазақ қоғамының таптық-сословиелік құрлымындағы өзгерістер және мүлік теңсіздігінің өсуі. Ауылдағы жұмыспен өтеу және азық-түлік рентасы формаларының одан әрі дами түсуі. Салық жүйесі.

Бекіту сұрақтары:

1. Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы дегенді қалай түсінесің?

2. Қазақ даласындағы орыс-қазақ сыртқы сауданың қазақтар үшін пайдасы болды ма?

3. Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық жағдайы қандай болды?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №9 Қазақтардың Е.П. Пугачев басқарған шаруалар соғысына қатысуы. (1773-1775)

Негізгі ұғымдар: Шаруалар соғысы, жалған патша, шекара барымтасы.

Жоспар:

1. Қазақтардың Е. Пугачев басқарған орыс шаруаларының соғысына қатысуының саяси себептері. Шаруалар соғысының барысы мен тарихи маңызы.

2. Нұралы хан саясаты.


Мақсаты: Қазақтардың Е. Пугачев басқарған орыс шаруаларының соғысына қатысуының саяси себептерін деректер негізінде ашу. Соғыстың жеңілу себептері мен тарихи маңызын таныту.

Мазмұны:

1. Қазақтардың Е. Пугачев басқарған орыс шаруаларының соғысына Кіші жүз және Орта жүзқахзақтарының қатысуының саяси себептері. Шаруалар соғысының барысы мен тарихи маңызы.2.Патша үкіметінің Нұралы Әбілқайыр ұлын хан сайлауы және қазақ хандарының биліктегі дербестігінің шектелуінің саяси себептері Патша үкіметінің Нұралы ханды нөкерлерімен Уфаға шақыртып алып өмірінің ақырына дейін жібермеуі және отаршылдық саясаты.

Бекіту сұрақтары:

Қазақтардың Е. Пугачев басқарған орыс шаруаларының соғысына қатысуының себептері қандай?

2.Шаруалар соғысының жеңілуінің себебін айтыңыз?

3. Патша үкіметінің Нұралы ханды нөкерлерімен Уфаға шақыртып алып өмірінің ақырына дейін жібермеуіндегі саяси ұстанымы неде?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №10 Күші жүздегі халық-азаттық қозғалысы (1783-1797 жж.)


Негізгі ұғымдар: Орда, Ішкі Орда, биліктегі саяси дағдарыс. Дәстүрлі хандық билік.

Жоспар:


1. Күші жүздегі хандық биліктегі дағдарыс.

2. Сырым Датұлы бастаған Күші жүз қазақтарының көтерілісі

3. Бөкей хандығының құрылуы.

Мақсаты: Патша өкіметінің қазақ даласын отарлаудағы отаршылдық саясаттарын деректерге сүйене отырып, дәлелдеу.

Мазмұны:

1. Ресейдің Қазақстандағы ықпалының беки түсуі. Қазақ жерлерінің Ресейге қосылу процесінің кеңеюі. М.М. Сперанскийдің “Сібір қырғыздары туралы Жарғысы”. Орта және Кіші жүздегі хандық биліктің жойылуы. Әкімшілік басқарудағы өзгерістер. Орта жүзде сыртқы округтер мен округтік приказдардың ашылуы.

2. Көтерілістің себептері. Көтеріліс қарсаңындағы Кіші жүздегі тап күштерінің ара салмағы. Көтерілістің басталуы және барысы, оның сипаты және қозғаушы күштері. Генерал-губернатор О.А Игельстромның жобасы. Патша үкіметінің ағамандар (старшиндар)тобына сүйенуі.3. Бөкей (Ішкі Орда) хандығының құрылуы және ондағы басқару құрылымы. Бөкейдің билігі (1801-1815ж.ж). Кіші жүз хандығының саяси бағыты.


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №11 Абылай хан мемлекет қайраткері және саясаткер (1771-1784 жж.)

Негізгі ұғымдар: «Сабалақ», мәмлегерлік саясат, «Шанды жорық», «Қалмақ көшуі»,«Орта Орда».

Жоспар:


1. Орта жүздегі саяси ахуал, Абылай ханың Жоңғариямен, Қытаймен, Ресеймен қарым-қатынасы.

2. Абылайдың әскери мемлекеттік қызметі.


Мақсаты: Абылай ханның ішкі-сыртқы саясаттаржүргізудегі қол жеткізген саяси табыстарын талдау арқылы оның саясаткер, мемлекет қайраткерлігіне баға беру. Абылай ханның мәмлегерлік саясаттағы шеберлігін көрсету. «Шанды жорық» Қалмақ-Жоңғар соғысының аяқталуын қорытындлау.

. Мазмұны:

1.Абылайдың әскери және мемлекеттік қызметінің басталуы. Оның мәмлегерлік саясаттағы шеберлігі, ішкі және сыртқы саясаты. 2. Абылайдың Жоңғариямен, Қытаймен және Ресеймен қарым-қатынасы. Абылайдың дипломатиялық шеберлігі. Жоңғарияның талқандалуы. Шығыс Қазақстан (Алтай мен Тарбағатай) мен Іле өңіріндегі тарихи қазақ жерінің қайтарылуы.

^ Бекіту сұрақтары:

1.Абылайдың Жоңғариямен, Қытаймен, Ресеймен ұстанған саяси қарым-қатынасының нәтижесі қандай болды?

2.Абылайдың әскери мемлекеттік қызметі туралы жазылған қазақ тарихшыларынан кімнің еңбегін білесіз және еңбек қалай аталады?

3. Неге «Шанды жорық» аталған?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №12 Қазақстандағы ХVІІІ-ХІХ ғ.басындағы саяси жағдай.

Негізгі ұғымдар: Шаңды жорық, Қалмақ көші, Еділ-Жайық қалмақтары, хандық билікті.


Жоспар:

1.Ресей патша әкімшілігінің Қазақстандағы ХҮІІІ-ХІХғ.басындағы саясаты.

2. Жоңғаряның талқандалуы. «Шаңды жорық»-жоңғар соғысының ақыры.

3.Қазақ-жоңғар тарихының тарихнамасы.


Мақсаты: Қазақ-Жоңғар соғысының тарихи маңызын ашу «Шаңды жорықтың»тарихи алғы шартын көрсету.Қазақ-Жоңғар қатынасының тарихының тарихнамасындағы тарихи пікірлерді саралау.

Мазмұны:

1.Ресей үкіметі XIX ғ. 20 жылдары хандық билікті жойып, елді билеуді жалпыресейлік тәртіпке жақындатудағы іс-әрекеттері. 2.Қазақ-жоңғар қатынастары. XVIII ғ. 70 жылдарындағы Еділ-Жайық қалмақтары. Қалмақ көші “Шаңды жорық” оқиғасы екі жүз жылдық соғыстың ақыры.3. Абылайдың Жоңғариямен, Қытаймен және Ресеймен қарым-қатынасы. Абылайдың дипломатиялық шеберлігі. Жоңғарияның талқандалуы. Шығыс Қазақстан (Алтай мен Тарбағатай) мен Іле өңіріндегі тарихи қазақ жерінің қайтарылуы. 4.Қазақ-жоңғар қатынастары тарихының тарихнамасы. Мәселеге салыстармалы талдау.

Бекіту сұрақтары:

1.Ресей патша әкімшілігінің Қазақстандағы ХҮІІІ-ХІХ ғ.басындағы саясатының сипаты қандай болды?

2. Жоңғаряның талқандалуының себептерін айтыңыз?

3.Қазақ-жоңғар қатынастарының тарихы туралы кімнің еңбектерін білесіз?


Әдебиеттер: Н-14,4,7,9.Қ- 9,15,18.24,27,32,33,38,42,45.


Лекция №13 Қазақтардың ХҮІІІ-ХІХ ғ. басындағы әлуметтік –экономикалық шаруашылығы

Негізгі ұғымдар: Номадизм, Көшпелі мал шаруашылығы, шабындық жерлер, “Көлденең бағыттағы” көшу, мал өнімдері,жұт, арғымақ, “қазақы”жылқы.

Жоспар:


1. Мал шаруашылығы

2.Егін шаруашылығы.

Мақсаты. Қазақ халқының мал және егін шаруашылығы кәсібінің тарихымен таныстыру.

Мазмұны:

1. Қазақ халқының мал және егін шаруашылығы кәсібі. Қазақ-орыс зкономикалық байланыстарының қанат жаюы. Сауда және оның орталықтары. Пайдалы қазба байлықтарын іздеу және өндірудің басталуы.2. Қазақ билеушілерінің Хиуа, Бұқара, башқұрттармен қарым қатынасы. Қазақтардың көшпелі және тұрақты мекендері. Киіз үй түрлері. Қолөнер түрлеріжәне оның халық тұрмысындағы маңызы. Үй іші тұрмысындағы ұсталатын заттар. Сәулет өнерінің ескерткіштері, Қазақстанның оңтүстігіндегі қала мәдениетінің жағдайы.

Бекіту сұрақтары:

1. Мал шаруашылығына байланысты төрт түлік малдарды жыл маусымдарында қалай бағып күткен ?

2.Егін шаруашылығының