Реферат: Тэматычны план (табліца) матэрыялы для заняткаў дапаможныя матэрыялы

Н. Ф. Пракаповіч

настаўніца англійскай мовы СШ № 2 г. Паставы,

выкладчыца нядзельнай школы пры храме Св. Мікалая Цудатворцы ў г. Паставы


ПРАГРАМА ПАТРЫЯТЫЧНАГА І СЯМЕЙНАГА ВЫХАВАННЯ АСОБЫ НА АСНОВЕ ХРЫСЦІЯНСКІХ КАШТОЎНАСЦЯЎ


ЗМЕСТ


1. ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА


1.1. АГУЛЬНЫЯ ПАЛАЖЭННІ


1.2. МЭТЫ, ЗАДАЧЫ І ПРЫНЦЫПЫ ПРАГРАМЫ


1.3. АСНОЎНЫЯ ХАРАКТАРЫСТЫКІ ДЗЕЙНАСЦІ І ФОРМЫ ПРАЦЫ


1.4. МЕРКАВАНЫЯ ВЫНІКІ


2. ТЭМАТЫЧНЫ ПЛАН (табліца)


3. МАТЭРЫЯЛЫ ДЛЯ ЗАНЯТКАЎ


^ 4. ДАПАМОЖНЫЯ МАТЭРЫЯЛЫ


1

1. ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА


1.1. АГУЛЬНЫЯ ПАЛАЖЭННІ


Беларусь перажывае адзін з няпростых гістарычных перыядаў. І самая вялікая небяспека, якая падпільноўвае наша грамадства сёння, - не ў развале эканомікі, а ў разбурэнні асобы. Цяпер матэрыяльныя каштоўнасці дамінуюць над духоўнымі, таму дзеці маюць скажонае разуменне справядлівасці, грамадзянскасці і патрыятызма. Дзяцей адрознівае эмацыйная, валявая і духоўная няспеласць. Працягваецца разбурэнне інстытута сям’і. Памірае беларуская мова, а мова – гэта сродак яднання народа. Прапанаваная праграма ставіць мэтай арганізацыю вучэбнай і выхаваўчай дзейнасці па фарміраванні сапраўднага патрыёта і грамадзяніна Рэспублікі Беларусь на аснове хрысціянскіх каштоўнасцяў. Духоўна-маральнае выхаванне фарміруе ядро асобы, жыватворна ўплываючы на ўсе формы ўзаемаадносін чалавека са светам: на яго этычнае і эстэтычнае развіццё, светапогляд і фарміраванне грамадзянскай пазіцыі, патрыятычную і сямейную арыентацыю, інтэлектуальны патэнцыял, эмацыйны стан і агульнае фізічнае і псіхічнае развіццё. Таму сапраўднае патрыятычнае і сямейнае выхаванне немагчыма без выхавання рэлігійнага. Успомнім словы Хрыста "Пусціце дзяцей прыходзіць да Мяне, бо такіх ёсць Царства Нябеснае”

Зварот да досведу хрыстыянскай педагогікі зараз асабліва актуальны, бо грамадству і дзяржаве востра патрабуюцца адукацыйныя мадэлі, якія забяспечваюць духоўна-маральныя кампаненты ў змесце адукацыі. Выхаванне духоўнай асобы магчыма толькі сумеснымі высілкамі сям'і, адукацыйнай установы і дзяржавы. Удзельнікам адукацыйнага працэсу (па пісьмовай просьбе бацькоў) можа быць святар.

Адна з праблем сучаснай адукацыі складаецца ў тым, што ў працэсе выхавання не выконваецца гістарычная пераемнасць пакаленняў. Дзеці пазбаўляюцца магчымасці браць прыклад з людзей, якія жылі ў мінулым, не ведаюць, як людзі вырашалі свае праблемы, што стала з тымі, хто пайшоў супраць вышэйшых каштоўнасцяў, і з тымі, хто змог прайсці праз шматлікія выпрабаванні і рэпрэсіі з годнасцю, падаючы нам яркі прыклад. Не сакрэт, што мара і мэта некаторых нашых надораных і таленавітых дзяцей з'ехаць з Беларусі. Як гэта супярэчыць духу тых людзей, якія па розных прычынах вымушаны жыць ў "шчаслівым" замежжы і мараць хоць пасля смерці быць пахаванымі у роднай зямлі. І гэта невынішчальная любоў да сваёй краіны была выгадавана і падтрымлівалася веданнем роднай гісторыі, мовы і асноў хрысціянскай веры. Са стратай мовы і рэлігійнага духу губляецца сувязь з зямной Айчынай, сваёй Радзімай, разбураецца ранейшая шкала каштоўнасцяў, зрушваюцца векавыя арыенціры. "А без зачаткаў свяшчэннага і прыгожага нельга пускаць чалавека ў жыццё",- пісаў Ф.М.

Дастаеўскі. Дык чаму сталыя, заклапочаныя лёсам краіны людзі, пярэчаць вяртанню да сваіх асноў. І не фестывалі накшталт “Славянскі кірмаш” ці конкурсы прыгажосці патрэбныя нашым дзецям, а майстэрні і кружкі, гістарычныя і краязнаўчыя клубы. Толькі калі працэс патрыятычнага і сямейнага выхавання будзе перакладзены ў духоўна-маральнае рэчышча і будзе ажыццяўляцца па-беларуску, на основе бацькоўскіх традыцый мы ўбачым вынікі. Выкладаць трэба маральнасць, сумленне, заснаваныя на хрысціянскіх традыцыях. І тады і ў бізнэс і ў палітыку пойдуць людзі, сумленнасць для якіх норма, і не для таго каб заняць месца для крадзяжу ці асабістага ўзбагачэння, а каб умацоўваць і ўзвышаць Радзіму. Школьнікі павінны знаходзіць устойлівыя маральныя арыенціры. Нельга стаць паўнавартасным грамадзянінам дзяржавы, не ведаючы, што дадзеныя Богам запаведзі "не забі", "не крадзі", "не пралюбадзейнічай" і іншыя абавязковыя для ўсіх, безадносна да таго, веруючы ты ці не.

Адсутнасць рэлігійнага складніку ў сістэме выхавання адбіваецца і на якасці ведаў і на маральна-псіхалагічным клімаце школы і сям’і. Бо ў некаторых сучасных дзяцей няма ні працавітасці, ні цярпенні, ні веры. Хрысціанская педагогіка накіроўвае выхаванне на пэўную асобу, якая павінна быць адказнай не толькі за сваё жыццё, але і за захаванне мовы, развіццё гістарычных і культурных традыцый свайго народа. Хрысціанская педагогіка ўзбагачае педагогіку свецкую цэласцю светаразумення, досведам маральнага ўкладу жыцця.

Мэтазгодна вярнуць разбуранаы сэнс такіх светапоглядных катэгорый, як кульрура, адукацыя, выхаванне. З прац Глінскіх старцаў: "Неразумна паступаюць бацькі, навучаючы дзяцей розным навукам і замежным мовам, забываючы пра ўнутранае выхаванне", г.з. пра вучэнне Госпада. Трэба выхоўваць дзяцей жыць па-хрысціянску. "Ад добрага выхавання плады вынікаюць: 1) плён набожнага жыцця ў дзецях, 2) бацькам уцеха, 3) вечнага жыцця надзея, 4) гонар і хвала сям’і, 5) апора айчыне".

Бацькам, вядома, трэба быць узорам у паводзінах для дзяцей. "Бо больш дзеці глядзяць на жыццё бацькоў, чым словы іх слухаюць".

Распачатыя на сённяшні дзень спробы выхавання духоўна-маральнай асобы паказваюць, што самым слабым, месцам у гэтай дзейнасці з'яўляецца сям'я. Шматлікім бацькам проста невядома, што менавіта ў сям’і адбываецца засваенне сацыяльных норм, маральных патрабаванняў і ўзораў паводзін на аснове пераймання. Таму неабходна дапамагчы бацькам усвядоміць, што ў першую чаргу ў сям'і павінны захоўвацца і перадавацца родная мова, маральныя і духоўныя звычаі і каштоўнасці, створаныя продкамі, і што менавіта бацькі адказныя за культуру дзяцей. Бо культура - гэта "культ" - глыбокая пашана святла і апрацоўка народнага духу.


^ 1.2. МЭТЫ, ЗАДАЧЫ І ПРЫНЦЫПЫ ПРАГРАМЫ


Мэты праграмы

1. Захаванне духоўна-маральнага здароўя дзяцей. Далучэнне іх да маральных і духоўных каштоўнасцяў хрысціянства.

2. Вывучэнне гісторыі, культуры, прыродна-экалагічнай своеасаблівасці роднага краю.

3. Імкненне адрадзіць традыцыі сямейнага выхавання.


Задачы праграмы

1. Выхоўваць павагу да маральных норм хрысціянскай маралі.

2. Стварыць умовы для ўспрымання цэласнай карціны свету.

3. Фарміраваць пачуццё любові да народа на аснове вывучэння нацыянальных культурных традыцый.

4. Развіваць здольнасць успрымаць і аналізаваць літаратурныя творы, вучыць выяўляць пачуцці, узбагачаць слоўнікавы запас.

5. Арыентаваць сям'ю на духоўна-маральнае выхаванне дзяцей


Асноўныя прынцыпы праграмы:

I. Прынцыпы духоўна-маральнага выхавання

Асноўны прынцып духоўна-маральнага выхавання - пабудова жыцця на аснове патрабаванняў хрысціянскай маралі.

Гуманістычная скіраванасць выхавання.

Беларускасць (выхаванне павінна будавацца ў адпаведнасці з каштоўнасцямі і нормамі нацыянальнай культуры).


II. Прынцыпы адбору зместу праграмы.

Спалучэнне сучасных дасягненняў педагогікі і псіхалогіі з кананічнасцю.

Улік патрабаванняў тыпавых праграм.

III. Прынцыпы арганізацыі заняткаў.

Нагляднасць, даступнасць, навуковасць, улік узроставых і індывідуальных асаблівасцяў дзяцей, сістэмнасць і паслядоўнасць, трываласць засваення ведаў, сувязь тэорыі з практыкай, навучання з жыццём, выхаванне ў працэсе навучання.


^ 1.3. АСНОЎНЫЯ ХАРАКТАРЫСТЫКІ ДЗЕЙНАСЦІ І ФОРМЫ ПРАЦЫ


Асноўныя характарыстыкі дзейнасці.

1. Спалучэнне навучання і духоўна-маральнага выхавання, інтэграцыя духоўна-маральнага зместу ў эстэтычнае, інтэлектуальнае, фізічнае развіццё і працоўнае выхаванне.

2. Выклад матэрыялу разлічана на 34 гадзіны.

3. Праграма не прад'яўляе патрабаванняў да ўзросту, а таксама да ўзроўню развіцця дзіцяці і не патрабуе стартавых ведаў,

4. Вялікая ўвага ў праграме надаецца працы з сям'ёй. Па магчымасці факультатыўныя заняткі праводзяцца сумесна з бацькамі.


Формы працы

Сумесныя навучальныя мерапрыемствы (Дыскусіі, конкурсы, семінары-гутаркі на дыялогавай аснове, гульні).

Усе віды сумеснай творчай дзейнасці бацькоў і дзяцей.

Правядзенне сумесных з бацькамі святаў, спектакляў, імянінаў дзяцей;

Прагляд фільмаў, выкарыстанне аўдыёзапісаў і тэхнічных сродкаў навучання.

Экскурсіі .

Дабрачыннасць.

Тэматычныя вечарыны эстэтычнай скіраванасці (жывапіс, музыка, паэзія).

Арганізацыя выстаў .

Творчыя вечарыны.

Анкетаванне і тэставанне бацькоў з мэтай выяўлення памылак і карэкцыі працэсу духоўна-маральнага выхавання ў сям'і.

Індывідуальныя кансультацыі.

Інфармацыйныя стэнды.

Візіты дахаты.

Вядзенне сацыяльнай карты з мэтай вывучэння, абагульнення і распаўсюджвання досведу сямейнага выхавання.

Сумеснае наведванне набажэнстваў.


^ 1.4. МЕРКАВАНЫЯ ВЫНІКІ


Праграма ставіць сваёй мэтай дасягнуць наступных вынікаў:

Фармаванне пазітыўнага дачынення да навакольнага свету.

Выхаванне пачуцця патрыятызму, запатрабавання ў самаадданым служэнні Бацькаўшчыне.

Далучэнне да досведу хрысціянскай культуры, знаёмства з формамі традыцыйнага сямейнага ўкладу, разуменне свайго месца ў сям'і і пасільны ўдзел у хатніх справах.

Адказнасць за свае справы і ўчынкі.


Галоўны вынік, на які вельмі хацелася б спадзявацца, складаецца ў засваенні вечных хрысціанскіх каштоўнасцяў.


^ 2. ТЭМАТЫЧНЫ ПЛАН


№ урока

Тэма урока

Змест урока

Практычныя заданні

Дапаможныя матэрыялы

1.

Уводзіны. Свет вакол нас

Што значыць жыць з Богам? Як Бог стварыў свет і чалавека? Хрысціянскія каштоўнасці. Стварэнне свету.

Малюнак на тэму “Прыгажосць Божага свету”





2.

Ты як асоба

Твае адметныя прыкметы і ролі. Твой Святы Ахоўнік, таямніцы твайго імя і прозвішча. Твой тэмперамент. Твае антрапаметрычныя паказчыкі (рост, вага, пульс, крывяны ціск, колер валасоў, колер вачэй, форма твару, форма носа, размер адзення і абутку). Твая анкета.

Вызначэнне свайго тэмпераменту (тэст); вызначэнне сваіх антрапаметрычных паказчыкаў; запаўненне ўласнай анкеты

Знайсці звесткі пра Святога, імя якога носіш




3.

Твой арганізм і твая душа

Твой арганізм. Органы пачуццяў. Правілы як захаваць душу і цела здаровымі.

Намаляваць піраміду правільнага харчавання




4.

Твае таленты

Што такое талент? Прыпавесць пра таленты. Неабходнасць развіваць свае таленты. Прыпавесць пра сейбіта.

Скласці спіс сваіх талентаў




5.

Дабро і зло

Дзівосны сад сэрца. Дабро і зло. Добрыя справы.




Аўтарскія казкі-размалёўкі “Казка пра ваяўнічага камара”, “Як мышанё з катом пасварыліся”

6.

Родная мова

Мова – душа народа. Беларуская мова сярод іншых моў свету, яе багацце. Неабхонасць ведаць родную мову і размаўляць на ёй. Дзень роднай мовы. П’еса “Мова”. Вершы.

Напісанне эсэ “Беларуская мова – гэта…”




7.

Твая сям’я

Ступені роднасці. Твае бацькі. Сямейны побыт; сямейныя святы і абрады. Хрысціянскія традыцыі ў сям’і.

Складанне табліцы “Родзічы і сваякі, ступені роднасці, месцы жыхарства”




8.

Твой род

Што такое род. Што такое радавод. Родзічы і сваякі. Як скласці свой радавод.


Складанне ўласнага радаводу




9.

Геральдыка

Геральдыка. Асноўныя правілы геральдыкі. Гербы і традыцыі іх складання.

Маляванне свайго гербу.




10.

Твая хата

Сядзіба і яе элементы. Тыпы сядзібнай забудовы на Беларусі; стылі, будаўнічыя элементы. Традыцыйныя беларускія хаты, іх знешні выгляд і інтэр’ер. Народныя звычаі, звязаныя з пабудовай хаты. Сучасныя пабудовы.

Маляванне і апісанне сваёй хаты.




11.

Твая вуліца

Вуліцы старажытных і сучасных гарадоў; вуліцы роднага населенага пункта.


Маляванне схемы сваёй вуліцы, нанясенне на яе нумароў хат і прозвішчаў жыхароў.





12.

Прырода твайго краю

Геаграфічныя асаблівасці раёна: геалагічная будова, асноўныя формы рэльефу, карысныя выкапні, клімат, воды, глебы, расліннасць, жывёльны свет.


Апісанне любімага возера (рэчкі).


Прэзентацыя “Прырода Пастаўскага раёна”

13.

Гісторыя твайго краю

Даславянская гісторыя раёна. Раён у складзе розных дзяржаў. Асноўныя падзеі.


Складанне табліцы “Гістарычныя дзеячы на тэрыторыі раёна”.

Сцэнарый “Ганаруся тым, што на Пастаўшчыне жыву…”

14.

Гістарычныя і культурныя мясціы

Гістарычныя і культурныя мясціны раёна, іх характарыстыка.

Этнаграфічныя асаблівасці раёна ў адзенні, абутку, прыладах працы, жыллі, побыце. Фальклорныя традыцыі; фальклорныя святы і творчыя калектывы. Самадзейная творчасць і яе аўтары.


Апісанне (запіс) якой-небудзь даўнейшай гісторыі (традыцыя, абрад; бываліца, песня, казка, верш і да т. п.).


Прэзентацыя “Горад Паставы”

15.

Твае вядомыя землякі

Вядомыя людзі: гістарычныя асобы, удзельнікі войн і рэвалюцый, дзяржаўныя дзеячы і работнікі гаспадаркі, творчыя асобы

Складанне табліцы “Вядомыя землякі”; падрыхтоўка рэфератаў і прэзентацый пра вядомых асоб

Прэзентацыя “Вядомыя людзі Пастаўшчыны”

16.

Хрысціянскія святыні тваёй зямлі

Хрысціянскія канфесіі. Каталіцкія, праваслаўныя і пратэстанцкія храмы тваёй мясцовасці, іх адметнасці.

Абазначэнне на контурнай карце раёна месцазнаходжанне існуючых і зніклых храмаў; напісанне эсэ “Мой храм”.

Аўтарскі відэафільм “Праваслаўныя храмы Пастаўшчыны”

17.

Краязнаўчая экспедыцыя

Правядзенне краязнаўчай экспедыцыі з мэтай збору матэрыялаў па гісторыі, геаграфіі і культуры сваёй мясцовасці




Аўтарскія метадычныя матэрыялы: “Арганізацыя і правядзенне краязнаўчых вандровак з вучнямі”;



^ 3. МАТЭРЫЯЛЫ ДА ЗАНЯТКАЎ


ТЭМА 1. УВОДЗІНЫ. СВЕТ ВАКОЛ НАС

1. Што значыць жыць з Богам? Хрысціянская вера – гэта ўпэўненасць у тым, што Бог існуе. Але проста ведаць, разумець розумам, што Бог ёсць, гэтага мала для хрысціяніна. І нячысцікі вераць, гэта значыць ведаюць, што Бог ёсць, але пры гэтым не адыходзяць ад граху, таму ведаць - гэта мала, трэба давяраць Богу, давяраць Яго волі і, калі нас хваляць, і калі ганяць, і калі мы здаровыя, і калі здароўе нас пакідае, і калі нас любяць, кахаюць, і калі нас лаюць, ведаць, што Бог заўсёды з намі, больш таго, Ён нам не дасць выпрабаванні, якія мы не зможам вытрываць. Успомнім прыпавесць пра самы лёгкі крыж. Нёс чалавек свой крыж. Стаміўся. Прылёг адпачыць. І прысніўся яму Гасподзь. І звярнуўся чалавек да Бога, каб той даў яму лягчэйшы крыж. Праз некалькі хвілін убачыў чалавек вялікае мноства крыжоў перад сабой. Доўга выбіраў і прымяраў чалавек тыя крыжы. Нарэшце ўзяў самы зручны, які быў зроблены, як бы па мерцы для яго. А Гасподзь сказаў: “Ты выбраў свой крыж”. Гэта быў той самы крыж, які чалавек дагэтуль нёс.”

Закон сумлення, натуральны маральны закон ёсць у кожнага чалавека. Гэта і ёсць голас Божы ў нашай душы. Але ёсць людзі, якія не вераць, таму што не жадаюць верыць і паўстаюць супраць ведаў, якія дае нам хрысціянства таму, што вера замінае ім жыць па сваёй волі і па сваім жаданні. Як часта бывае, што мы верым пакуль вера не замінае нам жыць. У гэтым сэнсе мы парой бываем яшчэ горшымі за нявернікаў.

Вера зменьвае ўнутраны свет чалавека і напаўняе яго душу радасцю. Бог заўсёды блізкі да нас, але да пары да часу мы Яго не бачым. Цуды пачынаюць адбывацца з намі тады, калі мы не ганарымся, зміраемся пад ударамі лёсу - і тое, што ўчора ўспрымалася намі як выпадковае, сёння з'яўляецца красамоўным сведчаннем клопату пра нас Нябеснага Айца. Напэўна, кожны нагадае выпадак, калі здавалася, што ўсё згублена, а потым раптам атрымлівалася, што ўсё злажылася налепшым чынам.

^ 2. Хто такія светлыя Анёлы? Некалі не было ні зямлі, ні неба, ні дзён, ні начэй. Жыў толькі міласэрны Бог. Ён вечны. Не мае ні пачатку, ні канца свайго быцця. Заўсёды Ён быў, ёсць і будзе.

I задумаў Бог ажывіць усё вакол Сябе. Спачатку, калі яшчэ не было ні свету, ні чалавека, Бог стварыў Анёлаў. Гэта істоты разумныя, бесцялесныя, нябачныя і бессмяротныя. Бог адарыў іх сіламі і здольнасцямі вышэйшымі, чым сілы чалавека. Розум Анёлаў больш дасканалы, чым наш. Яны заўсёды радасна выконваюць Божую волю.

Анёлы многа разоў з'яўляліся перад людзьмі ў вобразе прыгожых юнакоў з крыламі, у беласнежным, ззяючым адзенні, падпяразаныя залатымі паясамі. Бог пасылае іх да людзей, каб праз іх абвесціць Сваю волю.

Ці заўсёды Анёлы-ахоўнікі знаходзяцца з намі? Да кожнага веруючага Анёл прыходзіць, калі толькі мы самі злымі справамі не аддалім яго ад сябе. Вось што аднойчы Анёл расказаў манаху: “Я - Анёл. Гасподзь паслаў мяне на захаванне чалавека, які знаходзіцца ўжо некалькі дзён у гэтым непрыстойным месцы. Стаю тут таму, што не магу наблізіцца да грэшніка. Плачу таму, што губляю надзею прывесці яго на шлях пакаяння.”

Вось вы і пераканаліся ў той ісціне, што Анёлы-ахоўнікі пакідаюць нас, калі мы вядзём грахоўнае жыццё. Ведаючы гэта, будзем пазбягаць грахоў і не будзем аддаляць ад сябе нашых нябачных сяброў, абаронцаў і заступнікаў. Будзем плаціць ім любоўю за любоў.

^ 3. Хто такія цёмныя анёлы, або нячысцікі, і ці трэба іх баяцца?

Людзі сёння вельмі дрэнна ўяўляюць сабе, хто ж гэта такія — нячысцікі, адкуль яны ўзяліся, якімі якасцямі валодаюць. У творах Н. В. Гогаля і А. С. Пушкіна нячысцік прадстаўлены як досыць недарэчная і бесталковая істота з агідным выглядам і настолькі нізкім інтэлектам, што нават просты вясковы каваль лёгка падпарадкоўвае яго сабе, выкарыстоўваючы ў якасці транспартнага сродку. Або, узброіўшыся кавалкам вяроўкі і парай немудрагелістых ашуканскіх трукаў, злога духа абводзіць вакол пальца вядомы пушкінскі персанаж з красамоўным імем Балда (па-беларуску Доўбня).

На процілеглым флангу галерэі літаратурных нячысцікаў — Воланд Булгакава. Гэта ўжо ледзь не ўсемагутны вяршыцель чалавечых лёсаў.

Царкоўнае падданне кажа, што духоўны свет анёлаў быў створаны Богам яшчэ да стварэння матэрыяльнага свету. Але здарылася катастрофа, у выніку якой анёлы, якія ўзначальваюцца сатаной, адпалі ад свайго Творцы: захапілі з неба трэцюю частку зорак і зрынулі іх на зямлю.

Бо анёлы не былі падабенствам аўтаматаў, цвёрда запраграмаваных на паслухмянства. Бог стварыў іх з любоўю, і выкананне Яго волі павінна было стаць у анёлаў зваротнай праявай любові. А любоў магчыма толькі як рэалізацыя свабоднага выбару. І Бог даў анёлам гэту магчымасць выбіраць — быць з Богам ці быць без Бога…

Люцыпар палічыў сябе роўным Богу, і вырашыў Яго пакінуць. Разам з ім гэта рашэнне прыняла трэцяя частка анёлаў. І адбылася на небе вайна: Архангел Міхаіл і Анёлы яго ваявалі супраць войска Люцыпара і прагналі іх з неба. Так Люцыпар стаў сатаною, а спакушаныя ім анёлы — нячысцікамі.

Зайздросцячы Богу, але не маючы магчымасці прычыніць Яму якую-небудзь шкоду, нячысцікі ўсю сваю нянавісць да Творцы распаўсюдзілі на Яго тварэнне – чалавека.

Адракаючыся ў хрышчэнні ад сатаны, чалавек даручае сябе Таму, Хто мае абсалютную ўладу над сатаной. Таму, нават калі нячысцікі нападаюць на хрысціяніна, гэта не павінна яго дужа палохаць. Такі напад магчымы пры адзінай абавязковай умове: калі яго дазволіць Бог. Укус змяі смяротны, але майстэрскі лекар умее рыхтаваць са змяінага яду лекі. Так і Бог злую волю нячысцікаў можа выкарыстоўваць як сродак для вылячэння чалавечай душы.

Таму адзіна правільнае і бяспечнае для чалавека стаўленне да нячысцікаў, якія звар'яцелі ад злосці, — не мець з імі нічога агульнага, пра што і просяць Бога хрысціяне ў заключных словах малітвы «Ойча наш»: …не ўвядзі нас у спакусу, але пазбаў нас ад злога (ліхога). Цяпер вы ведаеце як адносіцца да Светлых Анёлаў і да цёмных духаў.

^ 4. Як Бог стварыў свет і чалавека. Бог стварыў зямлю, на якой мы жывём. I задумаўся: што трэба, каб на зямлі было добра і прыгожа?

У першы дзень стварыў Бог святло, бо дагэтуль навокал была страшная цемра. I светла стала на зямлі.

На другі дзень стварыў Бог неба, якое вы бачыце над сабой.

На трэці дзень Бог сабраў усю ваду, якая цякла па зямлі, у моры, рэкі, азёры, ручайкі. А дзе вады не было, там засталася сухая зямля, на якой вы бачыце вялікія і малыя горы.

I сказаў Бог на трэці дзень: «Няхай растуць на зямлі травы, гародніна, кветкі. Няхай на зямлі растуць розныя дрэвы і прыносяць плады. Так і сталася, як сказаў Бог. Зямля адразу папрыгажэла.

На чацвёрты дзень стварыў Бог на небе свяцілы. I загадаў, каб адно свяціла днём, а другое — ноччу. На зямлі стала прыгожа і светла, свяціла сонейка. Але ніводнай жывой істоты яшчэ не было ні на зямлі, ні на небе. Усюды панавала цішыня.

На пяты дзень Бог пусціў у ваду рыб, а ў паветра — птушак. Ажылі вада і паветра.

Калі вы ўсур'ёз зацікавіліся жывой прыродай, вы зразумееце, якім вялікім творцам быў Міласэрны Бог.

На шосты дзень Бог стварыў жывёл і звяроў Зямных. I з'явіліся яны на зямлі кожнага роду па пары, каб маглі размнажацца.

Вось цяпер на зямлі стала добра і весела. Ажыла прырода. Бог міласціва пазіраў на сваё тварэнне. Сапраўды гэта было добра. ^ Прачытайце урывак аб стварэнні Нарніі з казкі Клайва С. Льюіса “Хронікі Нарніі”.

Бог стварыў чалавека пасля таго, як стварыў неба і зямлю і ўпрыгожыў зямлю раслінамі, засяліў яе жывёламі. Малпаў, роўна як і іншых жывёл Бог пакінуў такімі, як яны ёсць, а чалавека стварыў асобна. І толькі ў школьных падручніках усё яшчэ сцвярджаецца гэта недарэчнасць, быццам чалавек паходзіць ад малпы.

І ў жывёл ёсць неабходны для іх розум, памяць, кемлівасць. Яны ўмеюць кантактаваць адзін з адным рознымі гукамі. Жывёлы могуць мець такія якасці, як даверлівасць ці хітрасць, помсліваць ці пакорнасць.

Але чалавек ва ўсіх гэтых уласцівасцях развіты больш. І пачуцці, і розум, і гаворка ў чалавека значна багацейшая. Наша сумленне, наша разуменне Бога і здольнасць з ім мець зносіны адрозніваюць нас ад усіх жывёл. Душа чалавека не памірае.


Пытанні і заданні:

1. Што павінен ведаць хрысціянін?

2. Ці запомнілі вы у якія дні і што стварыў Бог?

3. Прыгадайце цікавыя факты пра свойскіх жывёл і дзікіх звяроў, якія жывуць на нашай зямлі.

4. Чым адрозніваецца чалавек ад жывёл?


^ ТЭМА 2. ТЫ ЯК АСОБА


1. Твае адметныя прыкметы і ролі. Кожны чалавек – адзіны і непаўторны на планеце Зямля. Ён мае шэраг вонкавых і ўнутраных прыкмет, якімі адрозніваецца ад іншых людзей. Гэта рост, вага, пульс, крывяны ціск, колер валасоў, колер і форма вачэй, форма вушэй, радзімыя плямкі, памер адзення і абутку, характар, тэмперамент, а таксама імя і прозвішча.

Некаторыя прыкметы чалавек мае з часу нараджэння, іншыя набывае на працягу жыцця. (^ Прывядзі прыклады прыкмет, якія чалавек набывае ад нараджэння, а якія - на працягу жыцця).

Акрамя гэтага кожны жыхар планеты Зямля выконвае шмат розных абавязкаў, або роляў, якія ўплываюць і на яго знешні воблік, і на паводзіны. Напрыклад, вучань можа быць матэматыкам (калі добра вывучае гэты прадмет), турыстам (калі ўдзельнічае ў паходах), музыкантам (калі добра іграе на музычным інструменце), спеваком (калі спявае у школьным хоры) і да т. п.

З усіх гэтых прыкмет і асаблівасцяў складаецца ўласнае “Я”.

На працягу жыцця ролі чалавека не застаюцца пастаяннымі, бо ён расце, сталее, атрымлівае адукацыю, прафесію. Таму паступова ў кожнага чалавека мяняюцца яго ролі ў сям’і і ў грамадстве. (Прывядзі прыклады змены роляў чалавека на працягу жыцця ў сям’і і ў грамадстве).

^ 2. Таямніцы твайго імя. Адным з самых дарагіх і любімых слоў для чалавека з’яўляецца ўласнае імя. Яго выбіраюць бацькі пасля нараджэння дзіцяці і яно ідзе з чалавекам па жыцці да скону. Па імёнах мы запамінаем людзей, па імёнах мы звяртаемся да іх. А які сэнс маюць нашы імёны і як яны ўтварыліся? У даўнія дахрысціянскія часы імёны не толькі служылі для абазначэння асобы і вылучэння яе з ліку іншых, але і павінны былі абараняць чалавека ад злых сіл. Старажытныя людзі верылі ў магічную сілу слова і былі ўпэўнены, што жывёлы, дрэвы, розныя з’явы прыроды, назвы якіх узяты ў якасці імён, становяцца апекунамі, абаронцамі іх носьбітаў. У тыя часы ўжываліся такія імёны, як Воўк, Ліс, Заяц, Гром, Лебедзь, Бабёр, Траццяк, Рабы, Крывы і ім падобныя. Многія з тых старажытных імёнаў сталі асновай сучасных прозвішчаў (Прывядзі прыклады). Некаторыя імёны адлюстроўвалі пачуцці і жаданні людзей: Надзея, Любоў, Уладзімір, Уладзіслаў, Яраслаў, Любамір, Багалеп, Радаслаў, Багдан, Яраполк, Барыслаў, Святаполк. (Паспрабуй растлумачыць сэнс гэтых імёнаў). Такія славянскія імёны былі распаўсюджаны ў ХІ-ХVІІІ стагоддзях, але зараз яны сустракаюцца рэдка.

З хрысціянствам на Беларусь прыйшлі каталіцкія і праваслаўныя імёны, як уласна грэчаскія, так і старажытнарымскія, старажытнаяўрэйскія, сірыйскія, егіпецкія. Кожнаму хрысціяніну Бог дае пры хрышчэнні Анёла-ахоўніка, які нябачна ахоўвае чалавека ва ўсё яго зямное жыццё ад бед і напасцеў, перасцерагае ад грахоў, засцерагае ў страшную гадзіну смерці, не пакідае і па смерці.

У дзень хрышчэння дзіця звычайна атрымлівала імя, якое запісана ў святцах – царкоўных кнігах, дзе пералічваліся ўсе святыя і царкоўныя святы ў каляндарным парадку. Прычым, па форме імя можна было даведацца, да якой хрысціянскай канфесіі належыць чалавек. Калі ў католікаў сустракаліся імёны Базыль, Ян, Барбара, Тодар, Юзаф, Стэфан, Гелена, то ў праваслаўных адпаведна Васіль, Іван, Варвара, Фёдар, Іосіф, Сцяпан, Алена. У вёсках, калі некалькі чалавек мела адно імя, то ўжываліся розныя яго формы, напрыклад, Ян-Янка-Янук-Івась; або Пётра-Пятрусь-Пятрук.

Калі мы не памятаем дату свайго хрышчэння, але жадаем ведаць, якому ж нябеснаму заступніку маліцца, то трэба знайсці Святога, імем якога мы названы. Завуць вас Мікалай, пагледзіце ў календары, спытаеце ў святара, памяць якога Мікалая найбліжэйшая да дня вашага нараджэння і ідзе ўслед за ім - гэта і ёсць ваш Святы. А калі вы ўжо духам далучыліся да Свяціцеля Мікалая Цудатворцы, не бянтэжцеся – ён ваш Святы. У небе ўсё спалучана з любоўю. Зразумела, трэба ведаць жыццё свайго Святога.

Кожнае імя хавае таямніцу асобы. Таму трэба ўнікаць у імя, якое мы носім. Калі цябе завуць Таццяна - заснавальніца, распарадчыца, гэта значыць, што хата твая і гаспадарка павінна быць у поўным парадку, ўсё ляжаць на сваім месцы. А калі цябе завуць Андрэй - мужны, то значыць баязлівасць табе зусім не да твару. Калі ты названы ў гонар Сергія - імкніся да сардэчнай малітвы, калі твая Святая праведная Іуліянія - умей быць з людзьмі ветлівай, а калі ты Міхаіл, то ваюй супраць усяго злога.

Кожнае імя нясе ў сабе нейкі сэнс, які можна вызначыць, калі перакласці яго на беларускую мову. Напрыклад, Васіль – “царскі”, Генадзь – “радавіты, высакародны”, Марына – “марская”, Алег – “святы”, Мікіта – “пераможца”, Алена – “сонечная, светлая”. (Сэнс некаторых найбольш распаўсюджаных імён можна знайсці ў царкоўным календары).

Цікавыя факты. 1. Адно і тое ж імя ў розных народаў гучыць па-рознаму. Рускае Іван прыйшло з грэцкага Іаанн, якое ў сваю чаргу патрапіла са стараяўрэйскай мовы, дзе мела форму Іоханан, што значыць, “той, каго мілуе Бог”. Цёзкамі Івана з’яўляюцца імёны Джон (англійскае), Ёханес, Ёган (нямецкае), Жан (французскае), Джавані (італьянскае), Юхан (шведскае), Енс (датскае), Хуан (іспанскае), Юханна (арабскае).

2. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў 20-30-я гады ХХ стагоддзя некаторыя бацькі давалі сваім дзецям штучна утвораныя імёны: Рэм – ад “рэвалюцыя міравая (сусветная)”, Кім – ад “камуністычны інтэрнацыянал”, Акцябрына – народжаная Акцябром (Кастрычнікам), Гіпатэнуза, Гімалай, Турбіна, Трактар, Дызель, Рэўдзіт (рэвалюцыйнае дзіця.

^ 3. Таямніцы твайго прозвішча. Каб адрозніць людзей з аднолькавымі імёнамі або ахарактарызаваць асобу ў старажытныя часы ўзнікла патрэба ў дадатковых сродках для абазначэння таго ці іншага чалавека. Такімі сродкамі і сталі другое імя, імя па бацьку, мянушка, назва мясцовасці, якія далі пачатак прозвішчам.

Прозвішчы ўтвараліся рознымі шляхамі і прыйшлі на нашу тэрыторыю з розных моў. Найбольш пашыранымі былі наступныя спосабы: а) ад дахрысціянскіх імён і мянушак ( Рысь, Воўк, Зайцаў, Бабровіч, Собаль); б) ад прафесіі чалавека (Каваль, Лавец, Шапавал, Кравец, Бондар); в) ад паселішча, дзе чалавек нарадзіўся (Палачанін, Віцьбіч, Свірскі, Тураўскі); г) ад мясціны, дзе знаходзіўся фальварак, маёнтак, зямельны надзел (Падгайскі, Залескі, Падліпскі, Падлужны, Лесавік); д) ад характэрнай прыкметы знешнасці, характару, звычкі (Маўчан, Піскуновіч, Бяспалы, Таўкач, Крывенькі, Весялоўскі); е) ад назваў старажытных багоў, міфалагічных істот (Гром, Бажок, Лель, Марозаў, Пярун); ё) ад хрысціянскіх імён (Іваноўскі, Александровіч, Барысюк, Амбразевіч, Паўлоўскі); ж) ад назваў народаў або этнічных груп (Кацапаў, Палячок, Лях, Мазуркевіч, Прус, Чаховіч, Швед, Шваб, Маскалёў, Жамойдзь, Турак, Татарэнка).

Многія беларусы маюць тыпова рускія, польскія, нямецкія, татарскія, літоўскія прозвішчы: Іваноў, Пятроў, Дзянісаў, Трафімаў, Дзёмін, Козыраў; Альшэўскі, Зелянкоўскі, Стахоўскі, Янкоўскі, Станкевіч, Шпілеўскі, Панятоўскі; Фурман, Цандзер, Шанц, Фунт, Хільман, Кошман; Кардаш, Бесан, Бут-Гусаім, Баслык, Султан, Кучук; Каўрус, Мальдзіс, Тумас, Мажэйка, Кудрыс, Пунтус.

^ 4. Твой тэмперамент. Характэрнай рысай кожнага чалавека з’яўляецца яго тэмперамент. Гэта асаблівасць унутранай яго сутнасці, якая перадаецца пры нараджэнні ад бацькоў, і ад якой залежыць характар.

Існуюць чатыры тыпы тэмпераменту. Прачытай пра кожны з іх і паспрабуй вызначыць, да якога тыпу належаш ты.

Халерык. Гэта чалавек успыльчывы, рухавы, але задужа самаўпэўнены. Ён часта прыдумляе штосці новае і цікавае, але, звычайна, не даводзіць задуманае да канца. Ён нецярплівы і калі захопіцца, яго цяжка спыніць. Такі чалавек не любіць чакаць. Рухаецца ён хутка, мае добрую памяць, лёгка і хутка запамінае.

Такі тэмперамент быў у А. С. Пушкіна, цара Пятра І, у героя вядомага мультфільма Карлсана.

Сангвінік. Чалавек гэтага тыпу ўраўнаважаны і рухомы, добра валодае сабой, упэўнены ў сваіх сілах. Ён часта прыдумляе нешта новае і робіць так, як задумаў. Лёгка прыстасоўваецца да новых абставін, лёгка ўваходзіць у новыя кампаніі. Гаворка ў яго хуткая, гучная, з жывой інтанацыяй і мімікай. Але густы і інтарэсы ў такога чалавека непастаянныя. Калі яму нецікава, то ён адкрыта сумуе, але калі захоплены чымсці, то абавязкова давядзе справу да канца. Ён валодае добрымі арганізатарскімі здольнасцямі.

Такі тэмперамент мелі Напалеон, Сувораў, герой казкі Бураціна.

Флегматык. Гэта спакойны ўраўнаважаны чалавек. Гаворыць у асноўным па справе, не любіць пустых слоў і абяцанняў. Ён прапануе новыя ідэі толькі пасля таго, як усё добра вывучыць і разлічыць. Можа доўга і спакойна працаваць, умее чакаць. Гаворка яго спакойная, без эмоцый. Да новых абставін прыстасоўваецца марудна. У залежнасці ад выхавання з яго можа вырасці або вялікі лянотнік, або напорысты баец.

Флегматыкамі былі: Кутузаў, Крылоў, кот Матроскін.

Меланхолік. Для такога чалавека характэрны нерашучасць, няўпэўненасць, яму цяжка зрабіць выбар. Ён не любіць ісці на кантакты з незнаёмымі людзьмі. Часта крыўдзіцца. Голас у яго ціхі, гаворка замаруджаная. Вельмі хвалюецца перад важнымі падзеямі. Калі сутыкаецца з цяжкасцямі, то яго агортвае адчай. Але меланхолік – выдатны працаўнік, калі трэба ўсё выконваць па правілах і яго будуць падтрымліваць.

Меланхолікамі былі Гогаль, Чайкоўскі, П’еро, ослік Іа.

Вельмі часта ў чалавеку спалучаюцца рысы ўсіх тэмпераментаў. Нельга лічыць адзін тэмперамент добрым, а другі – дрэнным, бо каштоўнасць чалавека вызначаюць яго паводзіны і справы.

Вызначыўшы свой тэмперамент, ты зможаш паглядзець на сябе як бы з боку, падумаць, што можна паправіць у сваім характары, якія яго рысы змяніць да лепшага.

^ 5. Твае антрапаметрычныя паказчыкі. Акрамя імя і прозвішча кожны чалавек адрозніваецца ад іншых сваімі знешнімі і ўнутранымі прыкметамі, якія можна назваць антрапаметрычнымі паказчыкамі. Іх існуе шмат, але да найбольш адметных можна аднесці рост, вагу, пульс, крывяны ціск, колер валасоў, колер вачэй, форму твару, форму носу, размер адзення і абутку. (Вызнач свае антрапаметрычныя паказчыкі, запісаўшы іх у табліцу ў сшытку).


Пытанні і заданні:

1. Па якіх прыкметах адрозніваюцца людзі паміж сабой?

2. Як утварыліся імёны і прозвішчы?

3. Як падзяляюць людзей па тыпах тэмпераменту?


Дадатковы матэрыял

АНКЕТА

Святы-пакравіцель. Дзень Анёла




Любімае выказванне ці прыпавесць з Бібліі




Знак Задыяка




Стыхія




Любімы дзень тыдня




Любімыя кветкі




Любімыя колеры




Любімая лічба




Любімыя расліны, кветкі




Любімыя жывёлы




Любімая беларуская кніга




Любімая беларуская казка




Любімы беларускі пісьменнік




Любімы верш на беларускай мове




Любімы беларускі кампазітар




Любімы беларускі мастак




Любімая беларуская песня




Кім бы ты хацеў (хацела) стаць




У якой краіне хацеў (хацела) б пабываць




Найлепшы сябар (сяброўка)




Захапленні





^ ТЭМА 3. ТВОЙ АРГАНІЗМ І ТВАЯ ДУША


1. Твой арганізм. Усе органы складаюцца з клетак. У розных органах яны розныя, ды і ў кожным органе сустракаюцца розныя разнавіднасці клетак. Жыццядзейнасць кожнай клеткі нашага арганізма патрабуе падводу паветра, іншых патрэбных рэчываў і выдалення вуглякіслага газу і адпрацаваных рэчываў. Усю гэту працу здзяйсняе кроў. Кроў рухаецца сэрцам.

Каб наша цела падтрымлівала форму і ўсе органы размяшчаліся на сваіх месцах, усярэдзіне створаны адмысловы каркас - шкілет. Ён складаецца з костак. Узгадненнем працы ўсіх органаў цела і органаў пачуццяў, а таксама разумовай дзейнасцю займаецца мозг. Мозг з адыходзячымі нервамі называецца нервовай сістэмай. Без яе немагчымая праца ніводнага органа.

Галоўны орган пачуццяў - зрок. Орган зроку - вочы. Акрамя зроку, які дае чалавеку больш за ўсё паведамленняў пра навакольны свет, Бог даў чалавеку слых, каб слухаць гаворку і розныя гукі. Вонкавы орган слыху - вуха. Важныя органы для чалавека - нос, які адрознівае пахі, і язык, які адрознівае салодкае, горкае, кіслае і салёнае, скура, якая дазваляе чалавеку адчуваць гарачае і халоднае, сухое і мокрае,

2. Твая душа. Органы пачуццяў - вароты душы. Нажаль, яны самі сабою няздольныя разбіраць, што карысна мозгу, а што шкодна. Нясуць яны сігналы ў мозг аб усім запар, таму нам трэба берагчыся ад шкодных уражанняў.

Твая душа і цела жывуць неразлучна да самай смерці. Разам цешацца і смуткуюць, разам грашаць і разам выпраўляюцца. У "Прыпавесці пра чалавечую душу і пра цела" Кірыла Тураўскі ў сімвалічна-алегарычнай форме раскрывае перад чытачамі сутнасць ўзаемаадносін цела і душы.

Сутнасць прыпавесці такая. Нейкі гаспадарлівы чалавек, уладкаваўшы вінаграднік, пасадзіў ахоўваць яго сляпога і храмога, паспадзяваўшыся на тое, што гэтыя ўбогія людзі не змогуць пракрасціся за агароджу. За выкананне працы ён паабяцаў ім плату, за крадзеж - пакаранне. І ўсё ж вартаўнікі спакусіліся лёгкай здабычай, храмы сеў на сляпога, яны ўдваіх увайшлі ў вінаграднік і абакралі яго, за што і былі пакараныя.

У тлумачэнні Кірылы Тураўскага сэнс прыпавесці ў тым, што