Реферат: ҚазтұтынуодағЫ Қарағанды экономикалық университеті экономикалық теория және хэ кафедрасы

ҚАЗТҰТЫНУОДАҒЫ ҚАРАҒАНДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ


Экономикалық теория және ХЭ кафедрасы


REU 4306 «АЙМАҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БАСҚАРУ»

ПӘНІ БОЙЫНША СӨЖ (СӨЖО) МАТЕРИАЛДАРЫ

Мамандықтар: 5В051000 – Мемлекеттік және жергілікті басқару


ҚАРАҒАНДЫ – 2010

Силлабусты құрады: 5В051000 «Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандығының жұмыс оқу жоспары және пәннің КЭУК-МИ-85-04.01-2007 оқу - әдістемелік кешенінің құрылымына қойылатын талаптар негізінде оқытушы, магистр Мусатаева А.А.


Экономикалық теория және халықаралық экономика кафедрасының оқу-әдістемелік семинарының отырысында қарастырылды


10 маусым 2010 ж. Хаттама №10


Кафедра меңгеріші: Жетпісбаева М.Қ.


^ Оқытушы жайлы мағлұмат:

Мусатаева А.А. оқытушы «Аймақтық экономика және басқару» пәні бойынша дәріс оқып, «Экономикалық теория», «Микроэкономика», «Макроэкономика», «Мемлекеттің инвестициялық стратегиясы», «Халықаралық экономика» пәндері бойынша семинарлық сабақтар жүргізеді.


Офис: Қарағанды экономикалық университеті, экономикалық теория және халықаралық экономика кафедрасы, кабинет № 266

Тел: 44-16-34, ішкі 143


^ СӨЖ (СӨЖО) БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК ҰСЫНЫС


СӨЖ тапсырмалары оқытушының қатысуынсыз аудиториядан тыс орындалады. СӨЖ-тың негізгі міндеті семинарлық сабақтар мен дәрістерге дайындалу. Семинарлық сабақтарда тақырыптың негізгі мәселелері қарастырылады. Семинарлық сабақтын жоспары, негізгі және қосымша әдебиет тізімі, семинарлық сабақ тақырыптарына қатысты әдістемелік кеңестер қалай жүзеге асыру керек деген сұрақтарға жауап береді. Семинарлық сабақ тақырыптарына қатысты әдістемелік кеңестерді мұқият талдап, семинарлық сабақтың тақырыптық жоспарының сұрақтарына дербес түрде жауаптар дайындар. Әрбір сұрақты қысқаша дайындау барысында, негізгі ережелер мен символдарды СӨЖ дәптеріне жазыңдар. Дайындалып болғанан кейін өзін - өзі тексеруге арналған сұрақтардын көмегімен өз білімдерінді тексеріндер. Дербес талдай алмаған сұрақтарыңды жазып алып, дәрісте оқытуға немесе СӨЖО процесіне қойындар.

СӨЖ тапсырмалары дәрісте орындалуы керек. Ал дәрісте дербес оқылып қарастырылған білімдер тереңдетіліп, тереңдетілуі керек.

Алайда семинарлық сабақтарда қарастырылатын сұрақтар көлемі тақырыптың толық мазмұны қамтымайды. Сондықтан могитрант өз білімін тереңдету және кеңейту бойынша әрі қарай жұмыс жасауы қажет. Ол СӨЖО процесінде жүзеге асырылады. Сондықтан СӨЖ – да тақырыптың мазмұның толық ашатын қосымша сұрақтар, мәселе, тапсырмалар қарастырылады.


^ СӨЖ формалары мен мазмұның өңдеу.

«Аймақтық экономика және басқару» курсының ерекшелігі СӨЖ – дің кең формалар жиынын ашады. Атап айтсақ, мынадай формалар:

- оқытушы берген дәріс конспектілерін талдау;

- семинарлық сабаққа негізгі оқулық бойынша дәріс конспектісін дайындау;

- белгілі тақырып бойынша реферат дайындау;

- магистірлік рефераттарды, баяндамаларды өзара рецензиялау;

- курс терминдері бойынша сөздіктер мен сөзжұмбақтар құру;

- күрделі есептерді шығару;

- статистика мәліметтерін талдау;

- кәсіпорын іс - әрекетін модельдеу;

- топтық жобаға қатысу;

- таңдалған тақырып бойынша презентация жасау;

- глоссарий жасау;

- тақырып бойынша шолу жасау;

Олардын кейбіреулерінің мазмұны:

^ Тақырып бойынша шолу жасау – басым мен Интернеттің ақпараттық ресурстарынан қосымша материалдарды тарту арқылы ұсынылатын тақырып бойынша 1- 2 беттік қысқаша шолу жасау.

Глоссарий –мүмкін болса шет тіліне аударып,қазақ және орыс тіліндегі термендер мен түсініктердің қысқаша түсіндірмесі, ол берілген тақырып бойынша орындалады. Глоссарий қүру макроэкономиканың түсініктік аппараттық білімнің қалыптасуына және оны пайдалануға қатысты дағдыларды өңдеуге ықпал етеді.

Реферат – СӨЖ – дің неғұрлым кең таралған формасы бола отырып, әдебиетті міндетті түрде крсете отырып, белгілі тақырыпқа жасалған баяндаманы білдіреді. Рефератты оппенирлеу неғұрлым қызықты да шығармашылық жұмыс болып табылады. Осы жұмыс нәтежесінде пікір – талас жүргізу, оған талдау жасау ептіліктері өңделеді.

Коллоквиум – білімді нақты оқытылатын пәннің түрлі тақырыптары бойынша дайындық деңгейін айқындауға мүмкіндік береді.

Өзін - өзі бақылауға арналған сұрақтар – тәртіп бойынша, спецификалық құрылымға ие, сондықтан жауаптар жинақталған материалды талдау негізінде ғана беріле алады.

Эссе – бұл сын, публицистика сияқты түрлі жанрларда өзекті әлеуметтік-экономикалық мәселерге қатысты өз ойларын баяндау.

^ Дәріс конспектілерін талдау, өткен материалды өңдеу бағдарламалық материалды игерге, теориялық білімдерді бекітуге ықпал етеді.

Есептер мен сандық тапсырмаларды шығару. Оларды орындаудың мақсаты – пратикалық мәселелерді шешуде теориялық білімді пайдалану дағдылары мен ептіліктеріне ие болу.

^ Мақсаттар ағашын құру – ол үшін тыңдаушыларға мәселені таңдап, мақсаттарды деңгейлер бойынша белгілеу, барлық деңгейдегі тапсырмаларды анықтау, кәсіпорынның ұйымдық құрылымдарының орнын анықтап, жұмыс сапасын өлшеуіштер мен тапсырма формасын таңдау ұсынылады.

Презентация – тыңдаушы өзінің презентациясы үшін кез-келген тақырыпты таңдап, презентацияда қарастырылатын кез-келген аспектіні түсінуін не түсінбеуін білдіре алады; презентация тақырыптың қаншалықты ашылу және қоршағандардан қаншалықты қызығушылық тудыру, тыңдаушының қарастырып отырған мәселесін қаншалықты кәсіби қарастыру критериі бойынша бағаланады.

^ Білім беруге арналған нақты жағдайлар (кейстер) – тыңдаушыларға жауап беру талап етілетін көптеген қарапайым және күрделі жағдайлар беріледі; неғұрлым дайындалған тыңдаушылар өз кейсін жаза алады.

Іскерлік ойындар болашақ кәсіби іс-әрекет үшін қажетті дағды, ептіліктерді өңдеуге көмектеседі; кей ойындар бойынша үйде дайындалу немесе кітапханада аяқтау қажет.

^ Топтық жоба – топта 3-5 адамнан құрылып, әрбіреуі өз жобасын өңдеуі керек.

Жеке жоба – неғұрлым дайын тыңдаушылар өз қалауы бойынша орындайды; жұмыс тақырыптың әмбебаптылығымен, зерттеушілік сипатымен ерекшеленуі керек, жоба нәтижелері ғылыми конференцияда қарастырылуы мүмкін.

СӨЖ-ді тиімді ұйымдастыру үшін арналған тыңдаушыға ұсыныстар.

Өткен материалды әрі қарай өңдеу. Өтілген дәріс материалын әрі қарай өңдеу өзіндік жұмыстың неғұлым маңызды түрі болып табылады. Материал неғұрлым терең де толығырақ өңделсе, соғұрлым өзге де өзіндік жұмыстарды орындауда жеңіл болады. Алғашқы сабақтан бастап, өтілген дәріс материалымен жүйелі де үнемі жұмыс жасау кейінгі дәрістер материалдарын түсіну мен семинарлық және лабораториялық сабақтар материалдарын меңгерудің қажетті шарты болып табылады.

Материалды әрі қарай өңдеуге кірісе отырып, мыналар қажет болады:

жұмыс орнын анықтау;

егер үйде жұмыс жасауға арналған жағдайлар болмаса, университет немесе қалалық кітапхананың оқырмандар залының қызметіне жүгіну;

дәріс конспектісі болу;

курс бағдарламасы болу;

ұсынылатын әдебиет болу (оқулық, есептер).

Жұмыс жасау әдісі:

дәріс материалын жаңа оймен өңдеген жөн (оны кейінге қалдыруға болмайды, себебі дәріс мазмұны ұмытылып қалуы мүмкін);

конспектімен жұмыс жасай отырып, әдебиетке сілтеме жасап, қажетті толықтырулар мен түзетулер енгізген тиімді;

тақырыппен жұмыс жасау материалды толық түсініп, есте сақтағанға дейін жалғаса беруі қажет;

тақырыппен жұмыс оқулықтарда кеотірілген мысалдар мен есептерді талқылаумен аяқталады;

егер тақырыппен жұмыс жасағаннан кейін түсініксіз сұрақтар қалса, онда оны оқытушыдан кезекті дәрісте сұрау.

^ Коллоквиумдарға дайындалу. Кейбір пәндер бойынша курс тарауының теориялық бөлімін игеру дәрежесін бағалау үшін коллоквиум өткізіледі.

Осыдан шығатыны:

коллоквиумда қарастырылатын сұрақтар бойынша теориялық материал тағы бір рет қайталануы керек.

Бақылау жұмыстарына дайындалу. Бақылау жұмыстарын өткізудің мақсаты:

магистранттардың ағымдық үлгерімін тексеру;

топ магистранттарының дайындығын айқындау;

үлгірімділігі төмен тыңдаушылармен жұмыс жасау әдістемесін ұйымдастыру.

Тыңдаушылар бақылау жұмысына дайындала отырып:

бақылау жұмысының тақырыбын білу қажет;

теориялық материал, негізгі формулаларды, есепті шығару әдістерін қайталау керек;

оқулықтағы мысалдар мен есептерді және семинар сабақтарында қарастырылған есептерді қайта қарастыру.

Егер магистрант алғашқы дәрістен бастап өткен материалмен жүйелі жұмыс жасаса, онда бақылау жұмысына дайындалу еш қиындық туғызбайды.

^ Жобаларды орындау. Жобалар мен жұмыстарды орындау барысында кафедраларда тапсырмалармен бірге берілетін әдістемелік нұсқамаларды басшылыққа алу қажет.

Тапсырманы орындау тәртібі:

өзіндік жұмыстар графигімен бекітілген мерзімнен кешіктірмей тапсырмаларды орындауға кірісу;

егер тапсырманы орындау барысында қиындықтар туындаса, онда курстың сәйкес тақырыбына қайтып оралып, оны толықтырып, тапсырманы орындауға қайта кірісу;

егер осыдан кейін қиындықтар туындаса, онда оқытушыға консультацияға келу;

алынған шешімді талдау;

тапсырманы қорғауға дайындала отырып, теорияның сәйкес ережесін тексеру керек;

тапсырманы орындау барысында қолданылған әдісті түсінгенге көз жеткізу;

тапсырма графикпен (орын) бекітілген мерзімнен кешіктірмей қорғалуы керек, себебі ол академиялық берешек болып есептеледі.

Өзіндік жұмысқа берілген уақыт шектелген, сондықтан өзіндік жұмысты тиімді жоспарлауға, өзіндік жұмыс дағдыларын меңгеруге ұмтылуға, саналы демалуға үйрену қажет. Сондықтан әрбір оқытушы мен кафедраның өзіндік жұмыс әдістемесін тыңдаушыларға үйретуге қатысты жауапкершілігі артады.


^ «Аймақтық экономика және басқару» курсы бойынша СӨЖО өткізу формалары


Тақырыптар атауы
^ СӨЖО өткізу формалары
Аймақтық экономика және басқару пәні. Аймақтар ұғымы және басқару пәні. Аймақтар ұғымы және типологиясы

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептерді, тест сұрақтары мен өзін-өзі тексеру сұрақтарына жауап беріп, шешу, рефераттар, эссе жазып, презентациялар өткізу.

Аймақтық экономика және басқарудың теориялық негіздері

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептерді шығару, тест сұрақтарын және өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтарды шешу, реферат, эсселер жазып, мақсаттар ағашын құру

Аймақ шаруашылық жүргізу және басқару объектісі ретінде

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептер шығару, тест сұрақтары мен өзін-өзі бақылау сұрақтарына жауап беру, рефераттар жазу, топтық жобаларды өңдеу, презентациялар өткізіп, қосымша глоссарий құру.

Аймақтың экономикалық потенциалы және оны бағалау

Діріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептерді шығару, тест сұрақтары мен өзін-өзі бақылау сұрақтарына жауап беру, реферат жазу, топтық жоба өңдеу, қосымша глоссарий құру, рефераттарды рецензиялау.

Аймақ макроэкономикалық талдау объектісі ретінде

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептерді шығару, текс сұрақтары мен өзін-өзі бақылау сұрақтарына жауап беру, рефераттарды жазып, қосымша глоссарий құру.

ҚР аймақтары экономикасының тарихи-географиялық сипаттамасы

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептерді шығару, тест сұрақтары мен өзін-өзі бақылау сұрақтарына жауп беру, реферат жазу, қосымша глоссарий құру, жеке шолу құру.

Аймақтардың дамуын мемлекеттік реттеу қажеттігі мен мәні

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептерді, тест сұрақтары мен өзін-өзі тексеру сұрақтарына жауап беріп, шешу, рефераттар, эссе жазып, презентациялар өткізу.

Аймақтық даму жүйесін қалыптастыру. Аймақтық менеджмент.

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептерді шығару, тест сұрақтарын және өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтарды шешу, реферат, эсселер жазып, мақсаттар ағашын құру

Аймақтық экономика дамуының жоспарлануы мен болжануы

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептер шығару, тест сұрақтары мен өзін-өзі бақылау сұрақтарына жауап беру, рефераттар жазу, топтық жобаларды өңдеу, презентациялар өткізіп, қосымша глоссарий құру.

Аймақтық бағдарламалар


Діріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептерді шығару, тест сұрақтары мен өзін-өзі бақылау сұрақтарына жауап беру, реферат жазу, топтық жоба өңдеу, қосымша глоссарий құру, рефераттарды рецензиялау.

Аймақтық саясаттың құралы ретінде арнайы экономикалық аймақтар

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептерді шығару, текс сұрақтары мен өзін-өзі бақылау сұрақтарына жауап беру, рефераттарды жазып, қосымша глоссарий құрып, кейсті талқылау

Аймақтық саясатты жүзеге асырудағы экономикалық механизмдер

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептерді шығару, тест сұрақтарын және өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтарды шешу, реферат, эсселер жазып, мақсаттар ағашын құру

Аймақтық дамуды мемлекеттік реттеудің әлемдік тәжірибесі

Дәріс және қосымша әдебиет конспектілерін талдау, есептер шығару, тест сұрақтары мен өзін-өзі бақылау сұрақтарына жауап беру, рефераттар жазу, топтық жобаларды өңдеу, презентациялар өткізіп, қосымша глоссарий құру.

- студенттердің СӨЖ (СӨЖО) қосымша немесе баламалы формаларын өткізу бойынша ұсыныстары қарастырылады


^ ТАҚЫРЫП 1. АЙМАҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БАСҚАРУ ПӘНІ. АЙМАҚТАР ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ БАСҚАРУ ПӘНІ. АЙМАҚТАР ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ТИПОЛОГИЯСЫ

СӨЖ тапсырмалары

Тақырып сұрақтарын ауызша талқылауға дайындалу

Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтарға жауап беру

Берілген тапсырмаларды орындау

Тест сұрақтарына жауа беру.

Тақырып бойынша глосарий құру.

«Аймақтық экономика және басқару әдістерінің өзара әрекеттесуі» атты тақырыпқа академиялық эссе дайындау.


Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар

Аймақтық экономика пәніне не кіреді?

"Территория", "аймақ», "кеңістік" түсініктерінің айырмашылықтары қандай?

"Райондау" деген не және оның қандай түрлерін білесіздер?

Ірі экономикалық аудандар мен экономикалық ықпалдасудың аймақаралық ассоциациялары арасында қандай байланыс бар?

Мәселелік аймақтарға мысал келтіріңдер.

"Еуроаймақтар" деген не?

Еуропалық Одақ, Еркін сауданың Солтүстік-Америкалық ассоцияациясы, ТМД аймақтар болып табылады ма?

Экономикалық кеңістікке сипаттама беріңдер.

Біртекті (гомогенді) және тарапты аймақтар арасындағы айырмашылықтарды атаңдар.

Шаруашылықты кеңістіктік ұйымдастырудың негізгі формалары қандай?

Агломерация және мегаполис деген не?

"Урбандау" және "субурбандау" түсініктерін қалай түсінесіздер?

Экономикалық кеңістік бірлігі деген не?

"Анклав" және "эксклав" түсініктеріне сипаттама беріңдер.

Аймақтық экономика, аймақтық ғылым, аймақтану, регионология, экономикалық география арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды қалай түсінесіңдер?

Макроэкономика, микроэкономика және аймақтық экономиканың ұқсастықтары мен айырмашылықтары қандай?


Тапсырмалар:

Аймақтық экономиканың негізгі түсініктерін анықтау мақсатында салыстырмалы кестқұру.

Түсінік

Мазмұны

Қазақстан бойынша нақты мысал

Аймақ







Экономикалық аудан







Экономикалық кеңістік







Біртекті аймақ







Торапты аймақ







Локалитет







Өнеркәсіптік торап







Көліктік торап







ТӨК (территориалды-өндірістік кешен)







Агломерация







Мегаполис







Анклав







Эксклав









^ Тест сұрақтары:

Аймақтық экономика нені оқытады?

а) Макродеңгейдегі экономикалық субъектілердің өзара әрекеттесу қағидаларын

б) Ұлттық экономиканы ұдайы өндірудің территориялық қағидаларын, ауданаралық және халықаралық еңбек бөлінісіне қатысу артықшылығы негізінде халықшаруашылықтық кешеннің ішкі жүйесі ретіндегі аймақтың қызмет ету механизмін

в) Ұлттық экономиканы реформалау мәселелерін

г) Шексіз қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін шектелген ресурстарды тиімді бөлу

д) Жауаптардың барлығы дұрыс


Төмендегілердің қайсысы аймақтық экономиканың құраушы бөлігі болып табылады

а) Бағалар мен жұмыссыздықтың, инфляциялық өсімнің мәселелері

б) Қоғамның өндіргіш күштерін орналастыру мәселелері

в) Ұлттық экономиканы реформалау кезеңдері

г) Шексіз қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін шектелген ресурстарды тиімді пайдалану

д) Жауаптардың барлығы дұрыс


Төмендегілердің ішінен райондау түрлерін атаңдар

а) Әкімшілік-территориалдық бөлу

б) Жалпы экономикалық райондау

в) Мәселелік экономикалық райондау

г) Жауаптардың барлығы дұрыс

д) Жауаптардың барлығы дұрыс емес


4. Кеңістіктің элементарлы объектісі

а) локалитет

б) аймақ

в) аудан

г) анклав

д) эксклав

5. Қоршаған территорияға қатысты айрықша ерекшеліктерімен сипатталатын территорияның оқшауланған учаскесі

а) локалитет

б) аймақ

в) аудан

г) анклав

д) эксклав

6. Елдің негізгі территориясынан бөлінген бөлігі

а) локалитет

б) аймақ

в) аудан

г) анклав

д) эксклав


Әдістемелік ұсыныстар. Дайындықты берілген әдебиеттерден бастау керек. Дайындық кезінде, аймақтық экономика және басқару пәнінің мазмұнына және әдістеріне ерекше назар аудару. Содан кейін локалитет, аймақ, аудан, анклав, эксклав сияқты түсініктерге айрықша назар аударыңдар.


^ ТАҚЫРЫП 2. АЙМАҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

СӨЖ тапсырмалары

Тақырып сұрақтарын ауызша талқылауға дайындалу

Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтарға жауап беру

Берілген тапсырмаларды орындау

Тест сұрақтарына жауа беру.

5. Төменде терілген тақырыпқа реферат дайындау:

«Экономикалық ой тарихындағы кеңістік факторы», «Й.Тюненнің ауылшаруашылық штандорт теориясы», «А.Вебердің өнеркәсіптік штандорт теориясы», «Халықаралық сауда теориясы».


Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар

1. Ғылыми пән ретінде аймақтық экономика қалыптасуының негізгі кезеңдерін атаңдар

2. Й.Тюнен, В.Лаунхардт, А.Вебердің штандорт теорияларының негізгі ережелері қандай?

3. Көптеген теориялардың ішінен А.Лештың шаруашылықты өнеркәсіптік ұйымдастыру туралы ілімі немен айрықшаланады?


Тапсырмалар:

1. Аймақтық экономика теориясындағы үш ірі бағыттардың негізгі белгілерін сипаттаңдар

Атауы

Бағыттың сипаттамасы

Аймақты дамыту теориясы




Аймақаралық экономикалық қатынастар теориялары




Орналастыру теориясы





2.Аймақтық экономиканың негізгі түсініктерін түсіндіру мақсатында салыстырмалы кесте құру.

Ғалым

Тұжырымдама атауы

Теориялық бағыт

Теорияға негізгі салым

(2-3 пункт)

Кемшіліктері

Й.Тюнен

Ауылшаруашылық штандорт теориясы

Өндірісті орналастыру теориялары

Ауылшаруашылық өндірісті орналастыру заңдылықтары

Орналасқан жері бойынша рента

Абстрактілі модельдерді пайдалану

Өндірісті орналастырудың нақты сипатының жеңілдетілуі

В.Лаундхардт













А.Вебер













В.Кристаллер













А.Смит













Д.Рикардо













Э.Хекшер и Б.Олин













А.Лёш













У.Айзард














^ Тест сұрақтары:

1. Неміс ғалымы В. Лаунхардттың басты жаңалығы:

а) Шикізат көздері мен өнімді өткізу нарықтарына қатысты жекелеген өнеркәсіптік кәсіпорынды тиімді орналастыру пунктін табу әдісі

б) өндіргіш күштерді орналастыру факторларын анықтау

в) халықаралық сауданың абсолютті шығындарының теориясы

г) халықаралық саудадағы салыстырмалы артықшылықтар теориясы

д) өндіргіш күштерді орналастыру қағидаларын анықтау


2. Аталмыш автор тасымалдау шығындарына қосымша ретінде өндірісті орналастырудың жаңа факторларын теориялық талдауға енгізіп, өндірістің жалпы шығындарын төмендету мәселесін алға қояды

а) А.Вебер

б) А.Смит

в) Й.Тюнен

г) В. Лаунхардт

д) У. Айзард


3. А. Лёштың жоғарғы ғылыми жетістігі….

а) өндіргіш күштерді орналастыру қағидаларын анықтау

б) кеңістіктік экономикалық тепе-теңдік теориясының принципиалды негіздерін өңдеу

в) Шикізат көздері мен өнімді өткізу нарықтарына қатысты жекелеген өнеркәсіптік кәсіпорынды тиімді орналастыру пунктін табу әдісі

г) өндіргіш күштерді орналастыру факторларын анықтау

д) халықаралық саудадағы салыстырмалы артықшылықтар теориясы


4. Өндіргіш күштерді орналастыру қағидалары мыналарды қамтиды:

а) өндірісті шикізат көздеріне, жанармай көздеріне, энергия мен дайын өнімді тұтыну орындарына жақындату;

б) ел территориясы бойынша өндірісті тең орналастыру;

в) территориялық еңбек бөлінісі әсерін максималды пайдалану мақсатында жекелеген аймақтар шаруашылығының мамандануы;

г) өндіргіш күштерді орналастыру факторларын анықтау

д) Жауаптардың барлығы дұрыс


5. Өндіргіш күштерді орналастыру факторлары:

а) өндірісті шикізат көздеріне, жанармай көздеріне, энергия мен дайын өнімді тұтыну орындарына жақындату;

б) ел территориясы бойынша өндірісті тең орналастыру;

в) территориялық еңбек бөлінісі әсерін максималды пайдалану мақсатында жекелеген аймақтар шаруашылығының мамандануы;

г) өндіргіш күштерді орналастыру факторларын анықтау

д) Жауаптардың барлығы дұрыс


Әдістемелік ұсыныстар. Семинар дайындықты ұсынылатын әдебиетті талдаудан бастау керек. Экономикалық ой тарихындағы кеңістік факторы, Й.Тюненнің ауылшаруашылық штандорт теориясы, А.Вебердің өнеркәсіптік штандорт теориясы, Халықаралық сауда теориясына басты назар аударыңдар.


^ ТАҚЫРЫП 3. АЙМАҚ ШАРУАШЫЛЫҚ ЕТУ ЖӘНЕ БАСҚАРУ ОБЪЕКТІСІ РЕТІНДЕ

СӨЖ тапсырмалары.

Тақырып сұрақтарын ауызша талдауға дайындалу.

Өзін-өзі тексеру сұрақтарына жауап беру.

Тест сұрақтарына жауап беру.

Келесі тақырыптарға реферат дайындау: «Аймақтық талдаудың статистикалық базасы», «Аймақ экономикасының модельдеуін жетілдіру», «Райондау типтері (әкімшілік, жоспарлы, экономикалық, жеке)».


Өзін-өзі тексеру сұрақтары:

Аймақтық экономикалық механизм деген не?

Әкімшілік-жоспарлы экономикадағы аймақтық механизмнің басты сипаттары қандай?

Нарықтық экономикаға көшу барысындағы аймақтық экономикалық механизмнің өзгерістеріне сипаттама беріңдер.

Ұлттық экономикадағы аймақтардың экономикалық қатынастарының негізгі формалары қандай?

Аймақтық статистиканың пәні не болып табылады? Оның құрылымы қандай?

Ұлттық шоттар жүйесі мен аймақтық шоттар жүйесі арасындағы ара-қатынас қандай?

Өнімді өндіру мен бөлудің аймақтық салааралық балансыынң сызбасына сипаттама беріңдер.

Аймақтық салааралық баланста енгізу мен шығару, экспорт пен импорт қалай бейнеленеді?

Аймақ дамуының негізгі макроэкономикалық көрсеткіштері қандай?

Аймақ экономикасы ашықтығының көрсеткіштері қандай?

Өндірісті локализациялаудың экономикалық мәні мен коэффициенттерді қолдану мүмкіндіктеріне сипаттама беріңдер

Аймақ дамуының біріктірілген индикаторларын құру мен қолдану қағидаларын атаңдар.

Аймақтардың типологизациясы не үшін қажет?

Аймақтық типологияларды қалыптастыруға қатысты негізгі тәсілдемелерді атаңдар.

Аймақаралық байланыстарды жүйелеу мен талдаудың әдістерін сипаттаңдар.

Экономиканың территориялық құрылымын талдау әдістерін сипаттаңдар.

Аймақтар бойынша экономикалық белсенділікті бөлу теңдігінің (теңсіздігінің) сипаттамалары қандай?

Экономикалық белсенділік деңгейлерін территориялық бөлудің сипаттамалары қандай?



^ Тест сұрақтары:

1. Өнімді енгізу мен шығару сомасының аймақтағы өндіріс көлеміне қатынасы қалай аталады:

A) тауар айырбас коэффициенті
B) енгізу коэффициенті
C) шығару коэффициенті
D) өндірісті локализациялау коэффициенті
E) өндірістің мамандану коэффициенті

2.Шығарылатын өнім көлемінің аймақтағы өндірістің жалпы көлеміне қатынасы аталады:

A) шығару коэффициенті
B)тауар айырба коэффициенті
C) енгізу коэффициенті
D) өндірісті локализациялау коэффициенті
E) өндірістің мамандану коэффициенті

3. Өндірісті локализациялау коэффициентінің мәні өндірісті мамандандыру коэффициентіне тең:

A) үнемі
B) ешқашан

C) қандай да болсын жағдайда
D) егер аймақ өндірісіндегі зерттелетін сала үлесі ел бойынша орташа үлестен аспаса
E) егер аймақ өндірісіндегі зерттелетін сала үлесі ел бойынша орташа үлестен асса

4.Аймақ экономикасы ашықтығының көрсеткіштері болып табылмайтын коэффициенттер:

A) өндірістің локализациясы мен мамандануы
B) енгізу мен шығару коэффициенттері
C) тауар айырбас пен енгізу
Д) тауар айырбас пен шығару
E) тауар айырбас пен өндірістің локализациясы

5.Аймақтардың типологизациясы төмендегілер үшін қажет:

A) мемлекеттік аймақтық саясаттың мәселелерін жүзеге асыру
B) аймақ дамуының индикаторларын құрастыру үшін
C) аймақтық статистиканы құрылымдау үшін и
D) аймақ ашықтығының дәрежесін анықтау үшін
E)аймақаралық байланыстарды жүйелеу әдістерін айқындау үшін


Әдістемелік ұсыныстар. Семинарға дайындықты ұсынылатын әдебиетті талдаудан бастау керек. Сабаққа дайындалу барысында аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі бағыттары төмендегілер болып табылатынын түсіну:

Аймақтың макроэкономикалық сипаттамалары

Аймақ экономикасының ашықтығы

өндірістің салалық құрылымы

өндірістің территориалдық құрылымы



^ ТАҚЫРЫП 4. АЙМАҚТЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПОТЕНЦИАЛЫ ЖӘНЕ ОНЫ БАҒАЛАУ

СӨЖ тапсырмалары:

1.Тақырып сұрақтарын ауызша талдауға дайындалу.

2.Өзін-өзі тексеру сұрақтарына жауап беру.

3.Берілген тапсырмаларды орындау.

4.Тест сұрақтарына жауап беру.

5. «Қоғамдық еңбек бөлінісі және оның формалары» тақырыбына эссе жазу.

6. «Аймақтың экономикалық потенциалының негізгі құраушылары: құрылымы, даму көрсеткіштері», «Аймақтың еңбек потенциалы» тақырыптарына рефераттар дайындау.

7.Тақырып бойынша қосымша глоссарий құру.


Өзін-өзі тексеру сұрақтары.

Экономикалық потенциал деген не?

Экономикалық потенциалды қалыптастырудың қандай маңызды факторларын білесіз?

Салалық еңбек бөлінісін қалай түсінесіз?

Еңбек потенциалы деген не?

Аймақтың өндірістік потенциалы деген не?

Аймақтың экономикалық потенциалын не үшін бағалау қажет?



Тест сұрақтары:

1. Территориялық бөлініс:

а) бірегей технологияны пайдалану нешізінде түрлі игіліктерді дайындау сияқты жекелеген салалар мен өндірістің әрекет етуі;

б) әр аймақтағы өндіріс факторларының ерекше жиынына байланысты түрлі территорияларда игіліктерді дайындаудың түрлі пайдалылығы;

в) жекелеген салалар мен өндірістерді белгілі территорияларға бекіту;

г) өндірістің өсім қарқыны, табыстардың өсім қарқыны;

д) барлық жауаптар дұрыс.

2. Аймақтың экономикалық потенциалы неше элементтен құралады:

а) 5;

б) 4;

в) 3;

г) 2;

д) 10.

3. Өндіргіш күштерді орналастыру факторларын атаңдар:

а) табиғи-географиялық, экономикалық, технико-технологиялық, социодемографиялық, саяси-құқықтық;

б) әлеуметтік, саяси, демографиялық;

в) мәдени, әлеуметтік, тұрмыстық;

г) жауаптардың барлығы дұрыс;

д) дұрыс жауабы жоқ.

4. Белгілі ауқымдағы және белгілі кеңістіктік-уақыттық шекаралардағы территориялық интеграция - бұл:

а) аймақаралық интеграция;

б) мемлекеттік интеграция;

в) республикалық интеграция;

г) әлемдік интеграция;

д) дұрыс жауабы жоқ.

5. Саяси-құқықтық факторлардың формаларын атаңдар:

а) аймақаралық интеграциялық байланыстар;

б) саяси жүйенің тұрақтылығы;

в) заңдардың орындалу нақтылығы;

г) аймақтық процестер шеңберіндегі, өндіргіш күштерді территориалды-ұйымдық орналастыру саласындағы заң базасы, заңдардың орындалу нақтылығы; мемлекеттің экономикалық функцияларының өзгеруі; саяси жүйенің тұрақтылығы;

д) дұрыс жауабы жоқ.


Әдістемелік ұсыныстар: Дайындықты әдебиеттерді зерттеуден бастау керек. Сабаққа дайындалу барысында потенциал (әлеует), экономикалық потенциал, аймақтың экономикалық потенциалы, өндірістік потенциалы сияқты түсініктерге ерекше назар аудару.


^ ТАҚЫРЫП 5. АЙМАҚ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ТАЛДАУ ОБЪЕКТІСІ РЕТІНДЕ

СӨЖ тапсырмалары:

Тақырып сұрақтарына ауызша талдауға дайындалу.

Өзін-өзін тексеру сұрақтарына жауап беру.

Берілген тапсырмаларды орындау.

Тест сұрақтарына жауап беру.

Келесі тақырыпқа реферат жазу: «Аймақтың салааралық балансы».

Тақырып бойынша қосымша глоссарий құрастыру.


Өзін - өзі тексеру сұрақтары.

Бірінші рангты аймақ экономикасын талдау үшін қандай макрокөрсеткіштер қолданылады?

Экономиканың ашықтығын талдау үшін қандай коэффициенттер қолданылады?

Мамандану коэффициенті деген не?

Территориялық құрылым дегенді қалай түсінесіз?

Аймақ халқының өмір сүру деңгейі қандай көрсеткіштер кқмегімен анықталады?


Тест сұрақтары:

1. Әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі мынадай көрсеткіштерді талдау негізінде жүзеге асырылады:

а) аймақтық табыс, капитал салымдарының көлемі;

б) өндіріс көлемі;

в) жұмысбастылық құрылымы;

г) өндірістің өсім қарқыны, табыстардың өсім қарқыны;

д) барлық жауаптар дұрыс.

2. Аймақ халқының өмір сүру деңгейі төмендегі көрсеткіштерді талдау негізінде анықталады:

а) халықтың жан басына шаққандағы ақшалай табыстар, тұтыну шығындары, сатып алу қабілеттілігі, тұрғын үймен қамтамасыз етілуі;

б) өндіріс көлемі;

в) жұмысбастылық құрылымы;

г) өндірістің өсім қарқыны, табыстардың өсім қарқыны;

д) барлық жауаптар дұрыс.

3. Еңбек ресурстарын пайдалану тиімділігінің көрсеткіштері қандай?

а) өнім бірлігінің капитал сыйымдылығы, өнім бірлігінің қор сыйымдылығы;

б) капитал салымдарының рентабельділігі, айналым қаражаттарының айналымдылығы, айналым қаражаттарының рентабельділігі;

в) өнім бірлігінің еңбекақы сыйымдылығы, өнім бірлігінің еңбек сыйымдылығы, еңбек өнімділігі, еңбек өнімділігінің өсім қарқыны;

г) барлық жауаптар дұрыс;

д) барлық жауаптар дұрыс емес.

4. Өндірістік қорларды пайдалану тиімділігінің көрсеткіштері:

а) өнім бірлігінің капитал сыйымдылығы, өнім бірлігінің қор сыйымдылығы;

б) капитал салымдарының рентабельділігі, айналым қаражаттарының айналымдылығы, айналым қаражаттарының рентабельділігі;

в) өнім бірлігінің еңбекақы сыйымдылығы, өнім бірлігінің еңбек сыйымдылығы, еңбек өнімділігі, еңбек өнімділігінің өсім қарқыны;

г) барлық жауаптар дұрыс;

д) барлық жауаптар дұрыс емес.

5. Қаржылық ресурстарды пайдалану тиімділігінің көрсеткіштері:

а) өнім бірлігінің капитал сыйымдылығы, өнім бірлігінің қор сыйымдылығы;

б) капитал салымдарының рентабельділігі, айналым қаражаттарының айналымдылығы, айналым қаражаттарының рентабельділігі;

в) өнім бірлігінің еңбекақы сыйымдылығы, өнім бірлігінің еңбек сыйымдылығы, еңбек өнімділігі, еңбек өнімділігінің өсім қарқыны;

г) барлық жауаптар дұрыс;

д) барлық жауаптар дұрыс емес.


Әдістемелік ұсыныстар. Дайындықты ұсынылған әдебиеттерді зерттеуден бастаған жөн. Әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі, қаржылық ресурстарды, өнжірістік қорларды, еңбек ресурстарын пайдалану тиімділіктерінің көрсеткіштеріне ерекше назар аудару қажет.


^ ТАҚЫРЫП 6. ҚР АЙМАҚТАРЫ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ТАРИХИ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ

СӨЖ тапсырмалары.

Тақырып сұрақтарын ауызша талдауға дайындалу.

Өзін-өзі тексеру сұрақтарына жауап беру.

Тақырыпқа берілген тапсырмаларды орындау.

Тест сұрақтарына жауап беру.

Рефераттар дайындау: «ҚР аймақтарының аймақтық дамуындағы өткен жағдай», «ҚР аймақтарының салалық құрылымындағы диспропорциялар», «Әлеуметтік-экономикалық даму бойынша ҚР аймақтарының дифференциациясын күшейту»


Өзін-өзі тексеру сұрақтары:

1.Кеңестік кезеңде аймақтардың экономикалық жағдайын қандай факторлар анықтаған?

2. Кеңестік кезеңдегі шаруашылықты кеңістіктік ұйымдастырудың салдарлары қандай?

3. Тарихи-экономикалық жағдай ҚР аймақтарының кейіннен дауына ықпал етті?

4. Аймақтық дамудағы басты қиындықтар қандай?

5. Соңғы жылдары ҚР аймақтық дамуында қандай жағымды жағдайлар болды?

6. Қазақстанның аймақтық экономикалық саясатының мәселелерін атаңдар?


Әдістемелік ұсыныстар: Семинарға дайындықты ұсынылған әдебиетті зерттеуден бастау қажет. Бірінші ретте Кеңестік кезеңдегі шаруашылықты кеңістіктік ұйымдастырудың салдарларын, аймақтық дамудағы басты қиындықтарды, Қазақстанның аймақтық экономикалық саясатының мәселелеріне ерекше назар аударыңдар.


^ ТАҚЫРЫП 7. АЙМАҚТАРДЫҢ ДАМУЫН МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ ҚАЖЕТТІГІ МЕН МӘНІ

СӨЖ тапсырмалары

Тақырып сұрақтарын ауызша талдауға дайындалу.

Өзін - өзі тексеру сұрақтарына жауап беру.

Тақырыпқа берілген тапсырмаларды орындау.

Тест сұрақьтарына жауап беру.

Тақырып бойынша қосымша глоссарий құру.

«ҚР аймақтық саясат пен тұрақты экономикалық өсімді қамтамасыз ету мәселесі» тақырыбына мақсаттар бұтағын өңдеу


Өзін-өзі тексеру сұрақтары:

1.Аймақтық теңсіздіктер пайда болуының объективті алғышарттарын атаңыз.

2. Аймақтық экономикалық саясат (АЭС) деген не?

3. АЭС қандай мақсаттарын білесіз?

4. Қазақстандағы АЭС-ң негізгі қағидаларын атаңыз?

5. ҚР аймақтық дамуынағы негізгі басымдықтарды негіздеңіз.

6. Аймақтар дамуын реттеудің негізгі әдістерін атаңыз.

7. Аймақтар дамуын реттеудің қандай экономикалық және құқықтық құралдарын атай аласыз.


Тапсырмалар:

1. Аймақтық жүйелердің қызмет ету тиімділігін бағалаудың әдістемелік негіздерінің мазмұнын ашу.


Аймақтың қызмет етуінің экономикалық тиімділігі




Аймақтың қызмет етуінің әлеуметтік тиімділігі




Аймақ экономикасының бәсекеқабілеттілігі




Социо-эколого-экономикалық теңдік





^ 2. Жергілікті деңгейде индустриалды-инновациялық Стратегияның мазмұнына талдау жасау.


Тест сұрақтары:

1. Елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайға, саяси тұрақтылыққа, экологиялық теңдікке қауіп төндіретін қандай да бір ірі мәселенің пайда болуының дағдарыстығы қандай аймақтың сапалы белгісі болып табылады:

А) дамушы

В) тұрақты

С) ірі

Д) шағын

Е) мәселелік

2. Аймақта ұлттық экономика үшін маңзды рес