Реферат: AZƏrbaycanşÜnasliğIN

Azərbaycan Respublikasi Təhsil Nazirliyi




Bakı Slavyan Universiteti

Naxçıvan Dövlət Universiteti

Gəncə Dövlət Universiteti





AZƏRBAYCANŞÜNASLIĞIN

AKTUAL PROBLEMLƏRİ


Ümummilli Lider Heydər Əliyevin

anadan olmasının

87-ci

ildönümünə həsr olunmuş


I Beynəlxalq elmi konfrans


3 – 8 may, 2010-cu il


Bakı-Naxçıvan-Gəncə

TƏŞKİLAT KOMİTƏSİ


K.M.Abdullayev -


İ.Ə.Həbibbəyli


E.İ.Məmmədov


M.A.Əliyev


S.Ə.Qafarova


A.A.Kazımov


N.V.İbadov


E.Ə.Şükürlü


R.M.Qeybullayeva


Q.N.Barxalov


İ.Z.Qasımov


A.Ə.Rəcəbli


A.F.Namazlı

Bakı Slavyan Universitetinin rektoru,

Əməkdar elm xadimi, AMEA-nın müxbir

üzvü, filologiya elmləri doktoru,

professor

Naxçıvan Dövlət Universitetinin rektoru

Əməkdar elm xadimi, AMEA-nın həqiqi

üzvü, filologiya elmləri doktoru,

professor

Gəncə Dövlət Universitetinin rektoru

kimya elmləri doktoru, professor

Bakı Slavyan Universitetinin elmi işlər üzrə

prorektoru, fəlsəfə elmləri doktoru, professor

Bakı Slavyan Universitetinin beynəlxalq

əlaqələr üzrə proprektoru, filologiya elmləri doktoru, professor

Naxçıvan Dövlət Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru, fizika-riyaziyyat elmləri namizədi

Gəncə Dövlət Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru,

Bakı Slavyan Universitetinin Azərbaycanşünaslıq tədris-mədəniyyət mərkəzinin müdiri, filologiya elmləri namizədi, dosent

Bakı Slavyan Universitetinin Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasının müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor

Bakı Slavyan Universitetinin Ölkəşünaslıq elmi tədqiqat laboratoriyasının müdiri, fəlsəfə elmləri namizədi, dosent

Bakı Slavyan Universitetinin Azərbaycan dili və onun tədrisi metodikası kafedrasının müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor

Bakı Slavyan Universitetinin Beynəlxalq əlaqələr və regionşünaslıq fakültəsinin dekanı, tarix elmləri namizədi, dosent

Təşkilat komitəsinin məsul katibi



İÇİNDƏKİLƏR





Аббасова Зибейда

Некоторые аспекты развития

туризма в Aзербайджане ..............................


13



Abdullayev Çingiz

Alamniyada Azərbaycan dilinə və mədəniyyətinə maraq .......................................


18



Abdullayeva Gültəkin

İbtidai siniflərdə şagirdlərin nitqinin

ifadəlilyi üzrə işin təşkili ……………….........


21



Abdullayeva Ruhəngiz


Alman və Azərbaycan dilləridə

frazeoloji çoxmənaliliq və frazeoloji variantliq ..........................................................



24



Абдулла-заде Сара


Измена и верность в контексте

моральных ценностей общества

(на основе художественной прозы) .............



29



Абдуллабекова Гюляр


К истории зарождения и развития

Азербайджановедения в польше

XIX-XX века ..................................................



29



Ağamirzəyev Əliş

Azərbaycan Respublikasi prezidentinin sərəncamları ilə nəşr olunan latın

qrafikalı kitablar arasında

Rus ədəbiyyatı nümunələri .............................



33



Агасиева Эльшана


Формирование и развитие

национальной идеи азербайджанцев ……...


38



Ağayev Əjdər

Ədaləti Qulamhüseyn

Məhəmmədhüsеyn Şəhriyаr

yаrаdıcılığındа Azərbаycаn ............................


44



Ağayev İmran


Baki şəhərində əhalinin məşğulluğunun

Yüksəldilməsinin əsas istiqamətləri ................


45



Аllаhvеrdiyеvа Fəridə


Mürəkkəb siintаktik bütövün

kоmpоnеntləri аrаsindа

sintаktik əlаqə vаsitələri .................................



50



Алиев Октай


Национальные и международные

последствия этнических чисток и геноцида: case-study – ходжалы и

сребреница .....................................................



55



Aslanova Nailə


Cəfər Cabbarlı yaradıcılığında insan

taleyi və müəllif “mən”-inin ifadəsi .............


62



Ахундова Алла

Оранта нахичеванская ...................................

69



Ашумова Афаг

Синтез национальной ладовой основы с современной техникой композиторского письма в поэме с.ибрагимовой

«ithaf» для органа и вокального дуэта .........



76



Babayeva Məryəm

Rəşid Behbudovun Azərbaycan

musiqi mədəniiyətində rolu .............................

80



Babayev Rafiq

Bəzi inanclar: görünən və görünməyən tərəflər (Naxçıvan materialları əsasında)..........


85



Babayeva Rəsmiyyə

Müasir azərbaycan-ingilis dil

əlaqələrinin qarşılıqlı xüsusiyyətləri ................


89



Bağirov Adil


Naxçivan ərazisində bəzi toponimlərin

yaranma və formalaşma yolları .......................


95



Bağırova Sevinc

Baloniya təhsiil prosesi və

Azərbaycan reallığı ..........................................


100



Бархалов Галиб


«Феномен «человек-природа»

в культурном контексте эпохи ……………


105



Байрамова Нигяр


Принципы межгосударственного

сотрудничества Азербайджана в

сфере борьбы с международным

терроризмом ………………………………...



109



Bayterekova Jeneşkul


Репрессированные тюркологи

Азербайджана и Казахстана ……………….


115



Cahangirzadə Səadət


Hüseyn Cavid poeziyasında

romantizm və psixologizm ..............................


120



Camalov Kamal


Heydər Əliyev və Azərbaycan təhsili ..............

125



Cavadova Yeganə

İngilis dilində məkan onillikləri və

onlarin Azərbaycan dilində ifadəsi …………


129



Джаванширова Нурлана

Внешняя политика карабахского

ханства в контексте усиления

русского проникновения на

Южный Кавказ в начале

80-х годов XVIII века ...................................



134



Cəfərli Məhərrəm

Aşıq ədəbiyyatında buta .................................

137



Cəfərov Rafiq

Tərcümə nəzəriyyəsi və fransiz

dilindən Azərbaycan dilinə

tərcümənin əsas prinsipləri ..............................



141



Dadaş-zadə Aqşin


Azərbaycançılıq məfkurəsinin inkişafında

milli dramaturgiyanın rolu

(xx əsrin 20-30-cu illərində Azərbaycan dramaturqlarının əsərlərində milli

xarakterin yeni tipləri timsaında) .....................



147



Eyüp Zengin


Haydar Aliyev dönemi

Azernbaycan ekonomisi ..................................


150



Əhədzadə Məleykə

Azad Əliyev yaradıcılığının aktuallığı ............

154



Əhməd Əsgər

XIII-XV əsrlərdə Azərbaycan ictimai fikrinə səfəviyyə təriqətinin təsiri ...............................


158



Əhmədova Şəhla

Azərbaycan dilinin xarici dil kimi

tədrisi məsələləri ..............................................


166



Ələkbərova Xumara

Глагольные образования в азербайджанской разговорной речи с заимствованиями элементами с русского языка ………………………………………...



167



Əliyev Ədalət

Əliyev Nizaməddin

Azərbaycan məktəblərində yeni texnologiyalardan istifadənin pedaqoji-psixoloji problemləri .......................................



174



Əlixanlı Ayna

Azərbaycandakı yəhudillər:

məskunlaşma və yerdəyişmələr .......................


176



Əliyeva Xuraman

Концепция человека в творчестве

Юсифа Самедоглу и Исы Гусейнова ...........


181



Əliyev Azər


Aşkarlжq dövrü Фzərbaycan tənqidində

yeni estetik meyar axtarışı ............................


184



Алиев Эльнур


Азербайджанские заимствования в удийском языке ..............................................


188



Əliyev Məmməd


Религиозная толерантность в

современном Азербайджане .......................


191



Əliyev Şirinbəy

Gəncə Şəddadilər əmirliyinin xarici siyasətində Gürcü feodal dövlətləri

(X-XI əsrlər) ....................................................



197



Əliyeva Hökümə

T.Bakixanovun instrumental konsertlərində solist-orkestr «münasibətlərinə» dair ..............


205



Əliyeva Leyla


Azərbaycan torpaqlarında erməni

vilayətinin yaradılması ....................................


209



Алиева Лейла

О проблемах современного

переводоведения в Aзербайджане

(из опыта работы над «переводческой

энциклопедией») ............................................



213



Əliyeva Zəhra

Qrammatik interferensiyaya dair .....................

216



Əmrayeva Dilbər

Azərbaycan dili və onun lüğət tərkibində işlənən ingilis və başqa qərb mənşəli terminlərin işlənməsi .......................................



221



Əsədov Araz

Qazi Bürhanəddinin yaradıcılığında folklorumuzdakı məhəbbət fenomenləri ..........


226



Əsədova Məhəbbət

Əvəzliklərdə cəm mənasının ifadəsi

(Azərbaycan və ingilis dilinin

materialları əsasında) .......................................



229



Əsədova Nüşabə

S.Tahir lirikasında mübarizə motivləri ............

234



Əziz Boran

Parlament sənədləri qaçqinlar

problemini öyrənən mənbə

kimi (1918-1920) .............................................



239



Farzieva Səadət

Azərbaycanin Talış folklorunda

halay rəqs-mahnıları ........................................


241



Герайзаде Малахат

Игра с романтичностью и со словом

в романе сабира ахмедли

«запрещенная игра»

(“yasaq edilmiş oyun”) ....................................

247



Hacıyev Asif

Etnik coğrafi təsəvvürlərin azərbaycanşünaslıq

araşdırmalarında rolu .......................................



252



Hacıyeva Kifayət

Təkrarların mürəkkəb sintaktik bütövün yaranmasında rolu (Azərbaycan və ingilis dillərinin materialları əsasında) .......................



254



Hacıyeva Nazəndə


Cabir Novruzun yaradıcılığında

Azərbaycançılıq ideyasının tərənnümü ...........


259



Heydərova Elmira

Место русского русского языка в соврменном общстве ……………………….


263



Həbibbəyli İsa

Heydər Əliyev və Azərbaycançılıq təlimi - ədəbi düşüncədən dövlət ideologiyası səviyyəsinə ......................................................



266



Həsənova Pərişan

“Kitabi–dədə qorqud” abidəsi

azərbaycanşünaslığın

tədqiqat obyekti kimi …………………………



272



Həsənova Şərgiyyə

Лексика, обозначающая нравственно-волевые качества характера

человека в азербайджанском языкe ………



279



Hüseynova İradə


Azərbaycan musiqisinin inkişafında

Azərbaycan-rusiya musiqi

əlaqələrinin rolu ...............................................



284



Hüseynov Şaban

Sultanov Səbuhi

Frazeoloji birləşmələrin daxili forması ...........

288



Hüseynova Ramilə

Azərbaycandilli diskursun tipoloji xarakteristikası .................................................


289



Hüseynova Yeganə

İngilis və Azərbaycan dillərində zoometaforizmlərin

semantik xüsusiyyətləri ...................................



294



Xəlilova Aynur


Azərbaycan pianizm incəsənətinin

ənənəsi olaraq bədii yanaşma və texnikanın vəhdəti ..........................................



299



Xudanlı Faiq


Frankfurt məktəbində sağlam

cəmiyyət və Azərbaycançılıq ideyası ..............


303



Халилова Гюльбениз


Сравнительный анализ

азербайджанского языка

c закатальским диалектом

аварского языка .............................................



308



Халипаева Империат

Мифологические представления

древних и современных тюрков

о воде и земле .................................................



312



İbrahimov Abbas


Orta əsr ərəb abidəsi “xəridət əl-əcaib və fəridət Əl-qəraib” azərbaycan dilində ............


319



İsmayılova Ləman

Kamal Abdullanın «Şah İsmayil və

yaxud «hamı səni sevənlər burdadı...», «casus» və «beyrək» pyeslərində postmodernist əlamətlər ...................................



323



İsmayılova Nigar


Azərbaycan Demokrati Respublikasi hökumətinin təhsilin milliləşdirilməsi siyasətində ibtidai təhsilin yeri ........................



330



İsmayılzadə Xəyyam

Tur Heyerdal və Azərbaycan ...........................

336



Kərimova Maya

Rabiitəli nitqin inkişafi üzrə aparılan işlərdə uşaq bağçasi ilə məktəb arasında varisliyin imkanları və yolları ............................................



339



Кишиева Maya

Структурно-семантическая

классификация названия игр

(по дивану хагани) .........................................



345



Kavaliaskus Vidas


Страницы истории Азербайджанско-литовских культурных связей ……………..


351



Кулиева З.

Гусейнзаде Ч.


Экономика и география Азербайджана в контексте обучения студентов-иностранцев на подготовительном факультете …………………………………..



357



Qafarov Namiq

Azərbaycan dili şivələrində işlənən feli adların semantikasına dair ...............................


360



Кафарова Наргиз

Азербайджан в системе

международной защиты прав человека …...


362



Qəniyeva Jalə


Azərbaycan dili və Türkiyə türkcəsində düzəltmə zərflər ...............................................


369



Quliyev İlkin

XIV əsr Azərbaycan ədəbi dilinin

sintaksisinə dair ……………………………...


373



Кулиева Севиндж

Особенности описания союзов в

русско-азербайджанских словарях ………..


374



Kурбанов Тофиг

О некоторых экологических

проблемах Азербайджана ………………….


378


^ Гаджиев Эльдар



К проблеме развития тюркских

этнокультурных общностей ……………….


383



Гейдаровa Эльмира

Место русского языка в современном обществе …………………………………….


386



Гусейнов Гaрун-Рашид

К протоэтногенезу азербайджанцев и кумыков в контексте древнейшей прикаспийской прародины тюркских народов ……………………………………



389



Mehmet Mehdi Bayat

Haydar Babaya Selam) destanının Irak Türkmen edebıyatındakı yankıları ...................


393



Меджидова Губа


«Археписьмо» как одно из критериев постмодернистской прозы (на материале романа «неполная рукопись» Камала Абдуллы) ........................................................



405



Məhərrəmli Baba

Azərbaycan dilinin kök morfemləri

Türk dilləri kontekstində .................................


409



Məhərrəmov Ziyəddin


Qərbi azərbaycan ədəbi mühitinin

folklor örtüyündə şifahi söz

sənəti və aşıq yaradıcılığı ................................



414



Məmmədov Sadir


Azərbaycanda narkotiklərlə mübarizənin

strateji mahiyyəti ……………………………


420



Məmmədov Habil


Kino, televiziya və radio sahəsində Azərbaycan və Şərqi Avropa ölkələri

arasında mədəni əlaqələr .................................



422



Məmmədov İsmayıl

Müasir mətbuat dilinin leksik-

semantik mənzərəsi .........................................


429



Məmmədova Almaz


«Kurrikulum» azərbaycan təhsil sisteminin modernləşdirilməsinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi ..............................



432



Мамедова Арзу

Азербайджанские композиторы и их

роль в развитии национального

симфонизма ....................................................



436



Мамедова Арзу


Исследование оркестрового письма как один из ракурсов изучения симфонического наследия азербайджанских композиторов ..................................................................



440



Мамедова Тамилла

Алфавитное письмо азербайджанского языка в диахроническом и

синхроническом аспектах .............................



441



Məmmədzadə Pakizə

İngilis dili mənşəli texniki terminlərin Azərbaycan dilində işlənməsinə dair ...............


446



Масимов Камран

Принципы участия азербайджана в СНГ ....

451



Məsimova Günay

Müasir texnologiyalarin notariat

prosesində tətbiqi .............................................


456



Mikayılzadə Lalə

Azərbaycan dilinin leksik sistemində

Fars dilindən alinma sözlər ..............................


459



Miriyev Akif

Qloballaşma və milli dilə

münasibət məsələsi ..........................................


464



Muradova Mehriban

İnformasiya axini dövründə Azərbaycan dilindən ingilis dilinə tərcümənin əsas prinsipləri .........................................................



467



Mustafayeva Yeganə

Вклад видных азербайджанских пианистов в развитии национального музыкального исскуства ……………………………………



471



Müslümova Ofelya

Mühacir Azərbaycan və alman

ədəbiyyatının bəzi problemləri ........................


476



Мясоутова Гюльджан

Творчество Газиза Губайдуллина ................

479



Миндиашвили Н.,

Паичадзе Т.

Из истории грузинско-азербайджанских культурно-литературных

взаимоотношений ..........................................



485



Мусаева Белла

Кураш Ольга


Проблема формирования межкультурной коммуникативной компетенции при обучении азербайджанскому языку как иностранному (опыт работы в МГЛУ) ........



489



Nağdalıyev Aydın

Azərbaycan dilinin fel şəkillərində

analitizim və onun ifadə vasitələri ...................


494



Namazlı Aygül

Политический дискурс и риторические фигуры (анафоры) (по маиериалам выступленияГейдара Алиева) ……………..



497



Namazova Səba

«Molla Nəsrəddin» dərgisində azərbaycançılıq ideyası ....................................


501



Nəcəfova Leylaxanım

Müasir Azərbaycan dilinin lüğət

tərkibində işlənən beynəlmiləl

terminlər haqqında ...........................................



504



Нуриева Ирада


К вопросу территориальной

целостности и неприкосновенности

государственных границ

(на примере

Азербайджанской Республики) ....................



509



Nuruzadə Şəhla


Müasir dövrdə Azərbaycanda

konfessional şəraitin bəzi xüsusiyyətləri .........


515



Кафарова Наргиз

Азербайджан в системе международной защиты прав человека ……………………..


518



Orucova Şəkər

Etnonimlərin öyrənilməsi azərbaycanşünaslığın aktual

problemlərindən biri kimi ................................



524















Osmanova Məlahət

M.Hadi və H.Hayne yaradıcılığında

azadlıq mövzusu ..............................................


529



Piriyev Eldar

«Dədə Qorqud Kitabı»nın dilində işlənən

fars sözlərinin fonetik xüsusiyyətləri ..............


533














Rəcəbova Ramizə

Dil siyasəti və dil quruculuğu ..........................

537



Ruintən Kəmalə

Azərbaycan-İran münasibətləri

və dağlıq Qarabağ problemi ............................


541



Rüstəm Kamal

“Kitabi Dədə Qorqud:” müqəddimə performativ akt kimi ........................................


546



Rzayev Məmməd

Heydər Əliyev və milli həmrəylik fəlsəfəsi .....

549



Rzayev Məmmədtağı

XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində azərbaycanda ictimai-siyasi fikrin formalaşmasina təsir edən əsas amillər ...........



555



Рзаева Нигяр


Азербайджан – Россия: основные

направления двустороннего

сотрудничества ..............................................



559



Sadıqov Həsənbala

Azərbaycan məsələsi –

strategiya və taktika haqqında .........................


564



Салманова Гюльгез


Перевод посвящения в романе

Анара «без вас» .............................................


572



Seyidova Şahnaz

İ.Şıxlının «Dəli Kür»

romanındakı milli koloritin

rus dilinə tərcümədə təzahürü ...................



576



Səlimov Şirxan

Azərbaycan nefti uğrunda mübarizənin kəskinləşməsinin səbəbləri ..............................


580



Shinjiashvili Tamar

demographic portrait of the Azeris

residing in Georgia …………………………..


584



Soltanova Ruhəngiz

Azərbaycan ədəbiyyatinda

elmi-fantastik janr ............................................


586



Sultanova Xanım

M.Y.Lermontovun lirikasında

Şərq qadını obrazı ............................................


590



Şükürlü Elşən


Azərbaycanda əlifba siyasəti

və ya xalqın milli şüurunun

formalaşmasında əlifbanın rolu .......................



596



Шукюрли Ирада

Особенности малых городов Азербайджана на современном этапе ……..


600



Шихиева М.

Проблематика и идейно-художественные особенности классических волшебно-фантастических сказок в фольклоре дагестанских азербайджанцев ......................



603



Тагиева Э.


Азербайджановедческий аспект в обучении на базе концепта «спорт» ............


606



Tağızadə Nuriyyə


İkidilli və çoxdilli terminoloji tərcümə lüğətləri və onların tərtibi üsulları ...................


607



Talıbova Şəlalə

Danışıqların aparılmasında azərbaycanşünaslığın rolu ...............................


609



Tanrıveren Muharrem


Tercümede üslup ve mecazi sözlərin tercümesi hakkında ..........................................


613






Toğrul İsmayıl

Значение исторической географии

в изучении территориально-админстративной системы

Азербайджана XIII-XVIII вв. ………………



617



Торопицын Илья


Самозванцы, как инструмент внешнеполитической борьбы

(новые данные о подрывной

деятельности турции на территории

закавказья в середине XVIII в.) ....................



624



Vəlişov Nazim


Qarabağın, tarixi, arxeologiyası,

coğrafiyası, toponimiyası .................................


627



Vəliyeva İradə

Ingilis dilindən Azərbaycan dilinə tərcümə prosesində morfoloji transformasiya ………....


634



Ziyəddin Həmil oğlu


Qərbi Azərbaycan ədəbi mühitinin

folklor örtüyündə şifahi

söz sənəti və aşıq yaradıcılığı ...........................



636



Зейналова Ш.

Глагольные времена азербайджанского языка на уровне сложного

синтаксического целого .................................



642



Hacıyeva Şəfəq

F.Əmirov << Nəsimi dastanı >> baletinin dramaturji xüsusiyyətləri

647



Раджабли Адиль

К вопросу политико-правовой природы и моральных аспектов геноцида

азербайджанского народа ..............................






Azim Sahatimeh

K. Magsoudi

P. Rastekare Ebrahimzadeh

Cooperation Between Iran And Republic of Azerbaijan for Sustainable Development ………………


650



Зaур Иранпур

Ислам в культурной жизнедеятельности Баку ...

653



Аббасова Зибейда

^ НЕКОТОРЫЕ АСПЕКТЫ РАЗВИТИЯ

ТУРИЗМА В АЗЕРБАЙДЖАНЕ


Развитие международного туризма, которая была особен­но интенсив­ным в последние 20-25 лет, стимулировало проведение в разных странах специальных научно-исследо­ва­тель­ских и прикладных разработок. В науке появилось новое направление–туристика, представляющая собой целостную систе­му знаний о туризме, туристической экономике, туристическом менедж­менте и практике законодательства, регулирующих деятельность отмечен­ных сфер.

В мировой экономике три структуры макроэкономики дают высокую прибыль: нефтедобывающая, автомобилестроение и туризм. В настоящее время каждое 15-е рабочее место в мире принадлежит туризму. Показа­телем туристической активности является туристский оборот, определяемый как суммарное количество прибытий иностранных туристов в страну и выезд граждан Азербайджанской Республики за границу. Среднего­довая доля прибытий составляет в среднем примерно 30%, а среднегодовая доля выезда из Азербайджана составляет около 70%. С 1950-го по 2008 г. количество путешественников возросло с 25 млн. чел. до 846 млн. чел., а по прогнозам специалистов ВТО (Всемирная Туристическая Организация) эта цифра в 2025 г. достигнет 1,6 млрд. В 2008 году число приезжающих в Азербайджан лиц составило 1,898 миллиона человек, из них 1,408 миллиона человек приехали в качестве туристов.Число приезжающих лиц в страну выросло более чем на 398 тысяч человек, то есть на 39,4 процентов.

С каждым годом возрастает количество иностранных туристов, которых интересует Азербайджан – его культурное наследие, национальные особенности и традиции народа. Большую часть из прибывающих составляют туристы из стран бывшего СССР, Ирана и Турции. В результате целевого маркетинга созданы специальные группы для работы со странами Европы, Дальнего Востока и стран Персидского залива, которые являются важными для Азербайджана.Туристический потенциал Азербайджана в 2009 г. был представлен на 18 международных выставках, которые были проведены в Мадриде, Вене, Марокко, Берлине, Стамбуле, Риге, Пекине, Гонконге, Бахрейне, Токио и Париже. В стране сохранились памятники зодчества и художес­твенных ремесел: резьба по камню, керамический декор, миниатюры, художественная обработка металла; азербайджанские ковры можно увидеть на картинах Х. Мемлинга, Х. Гольбейна и других мастеров эпохи Возрождения. Древняя часть города – Ичяри Шяхяр – крепость, в настоящее время является историко-архитектурным памятником. Здесь расположены Дворец Ширваншахов, минарет 1078 года, Девичья башня и др. памятники истории. В стране более 6 тыс. различных архитектурных памятников: исторических городов, крепостей, дворцов, мечетей, церквей, караван-сараев и т.д. «Ичяри шяхяр» включен в список ЮНЕСКО как заповедник. Следует отметить такие памятники как музей наскальных изображений в Гобустане, храм огнепоклонников «Атяшгях», мавзолей Момине-хатун в Нахчыване, Дворец шякинских ханов в Шяки. В Азербайджане имеются око­ло 300 памятников, которые должны не только привлекать туристов, но и охраняться. Необходимо регулировать нормы поведения людей.

Для развития туризма в стране важное значение имело принятие Государственной Программы развития туризма на 2002-2005 гг. С целью увеличения численности иностранного ту­риз­ма в стране создана соответствующая договорно-правовая база. Азербайджан в области туризма заключил соглашения с Турцией, Ираном, Украиной, Грузией, Китаем, Польшей, Италией, Болгарией, Пакистаном, Египтом и др. странами. Одновременно имеются проекты соглашений о сотрудничестве в сфере туризма с Грецией, Великобританией, Россией,Австрией и Молдовой. Эти соглашения обеспечивают координацию сотрудничества между официаль­ны­ми органами в сфере туризма, помогают реализовывать проекты, направленные на создание новых форм обслуживания туристов и др. мероприятий. В данное время Азербайджан активно участвует в работе ВТО, международных и региональных организаций, таких как ЮНЕСКО, Совет по туризму СН и т.д.

Природно-рекреационный потенциал большинства регио­нов Азербайджана все еще используется недостаточно эффективно. Причиной такого положения является военная агрессия Армении против Азербайджана. В результате оккупации 20% территории, нанесен огромный ущерб экономике страны, ослабла природно-ресурсная база и, в целом, туристическая инфраструктура. Вынужденных переселенцев разместили в рекреационно-турис­ти­ческих объектах – санаториях, домах отдыха, турбазах по всей территории Азербайджана. Таким образом, сильно сократилась материально-техничес­кая база рекреационно-турис­ти­ческой отрасли. Продолжение конфликта отрицательно влияет на развитие иностранного туризма. Поэтому сальдо по при­бытиям и отбытиям туристов в Азербайджане отрицательное: число уезжающих туристов-азербайджанцев превышает число прибывающих иностран­ных туристов.

Туризм рассматривается и как сфера услуг и как одна из динамичных форм внешних экономических связей. Развитие туризма в Азербайджане зависит от особенностей глобального и регионального развития. Стимулирующим туризм в стране фактором является участие ее в осуществлении крупных региональных экономических проектов, таких как ТRASEKA – Великий Шелковый Путь. Вхождение страны в туристические маршруты Великого Шелкового Пути значительно увеличило приток иностранных туристов.

В стране активнее рассматриваются вопросы привлечения инвестиций в развитие туристической сферы. В новых условиях рынка, туризм в Азербайджане находится в положении молодой отрасли и нуждается в протекционных мерах защиты со стороны государства, так как, без защиты молодым туристическим фирмам страны невозможно конкурировать в сфере продвижения своего туристического «продукта» на мировой туристи­ческий рынок. Для превращения туризма в высокорентабельную отрасль национальной экономики имеются благоприятные условия. В Азербайджане могут быть перспективны такие виды туризма, как бизнес-туризм, семейный туризм, туризм для досуга. Развивается и инфраструктура: только в 2008 году в республике было построено 52 новых туристических объекта. Перспективным направлением туризма является деловой туризм, который в последние годы получил развитие с подписанием нескольких экономических контрактов, таких как «Контракт века», Конференция Исламских государств, Всемирный фестиваль мугама, международные спортивные соревнования. Но для развития делового туризма нужна соответствующая инфраструктура и материально-техническая база.

Положительного эффекта можно добиться развивая в стране таких от­раслей туризма как экотуризм и агротуризм. Эти виды туризма направляют полученные доходы от туристической деятельности на сохранение природных богатств, ландшафтов, исторических и архитектурных памятников. В сфере туризма сейчас действует множество ассоциаций, фирм, малых предприятий. Большинство туристических фирм занимаются внутренним туризмом и накапливают капитал, чтобы совершенствовать сервис для выхода на международный уровень, который позволит принимать иностранных туристов. Внутренний туризм является генератором развития международного туризма.

Невозможно представить население отдельно от сферы услуг. Качество и степень услуг бывают различными в зависимости от материально -технической базы и уровня развития сферы услуг. За последние 20-25 лет в Азербайджане улучшились жилищно-коммунальные услуги. Выросло количество объектов торговой сети, была проведена определенная работа в подготовке кадров.

В Азербайджане имеются весьма благоприятные условия для рекреации и туризма. Ландшафтно-климатические условия республики позволяют развивать здесь курортно-туристическое хозяйство, организовать различные виды отдыха и спорта. Наличие минеральных вод, единственной в мире лечебной нефти "Нафталан" и грязей не только повышает значимость имеющихся здесь курортов, но и создает условия для их круглогодичной деятельности. Вместе с благоприятными ландшафтно-климатичес­кими ресурсами, оздоровительные центры имеют климато-баль­не­ологическую направленность. Эта сфера услуг очень молода. В оздоровительньтх центрах республики за год могут получить лечение около 800 тыс. чел.

В этих целях береговая зона Каспия имеет большие преимущества. Например, число солнечных дней на Абшерон-Набранском побережье превышает в 1,5 раза число этих дней в районе Сочи-Сухуми. На побережье Каспия вблизи пляжей Набран-Ялама, Гилязи-Зарат, Абшерон-Лянкяран-Астара имеются различные гидрокарбонатные минеральные источники. Они создают условия для круглогодичной деятельности объектов прибрежных зон рекреации. Важнейщим ресурсом туриндустрии Азербайджана, требующего своего развития в ХХI веке, является побережье Каспия, обладающая разнообразным ландшафтом, солнечными пляжами, высокой повторяемостью благоприятных дней для пляжного вида туризма. Превращение Ялама-Хачмазской зоны в Ривьеру Азербайджана – одна из главных задач в ХХI веке.

Многие наши курорты и зоны отдыха приобрели мировую известность благодаря климату, водам, лечебной нефти. Среди них следует особо выделить Шушу, Истису, Нафталан, Бильгях, Галаалты, Гябяля, Исмайыллы и др. Азербайджан обладает большим потенциалом своих неиссякаемых курортно-туристи­чес­ких ресурсов. Благодаря этим ресурсам, можно не только сохранять здоровье и трудоспособность населения, но и превратить курортное хозяйство республики в прибыльную отрасль экономики. Чтобы построить высокоэффективный и конкурентоспособный туристический комплекс, необходимо создать условия для координиции совместных действий всех структур, задействованных в туристическом комплексе, привлечь в сферу туризма частные инвестиции, кредиты банков, средства неправительственных общественных организаций. Создание именно такого комплекса внесет значительный вклад в развитие экономики Азербайджана за счет налоговых поступлений в бюджет, притока иностранной валюты, увеличения количества рабочих мест, сохранения и рационального использования побережья, повысить привлекательность туризма, как сферы международного предпринимательства и делового сотрудничества.

Для обеспечения устойчивого развития туризма и разработки новых туристических продуктов в Азербайджане следует уделить внимание подготовке квалифицированных кадров. Система обучения специалистов по туризму находится на стадии разработки и становления. Поэтому необходима разработка клнцепции развития туризма в стране по специальной программе Европейского Союза, предусматривающей блок мероприятий по кадровому обеспечению сферы туризма.

Необходимо разработать целевую программу туризма реализация которой позволит более эффективно использовать имеющийся туристский потенциал, оживить собственный туристский рынок, укрепить материально-техническую базу туризма, сократить дефицит квалифицированных кадров. Основными в этой программе должны быть следующие задачи:

Создание современного местного туристского рынка на основе развития конкуренции, углубления специализации и кооперации в работе туристских организаций;

Обеспечение развития социального туризма в Азербайджане;

Формирование современной нормативно-правовой базы туризма;

Стимулирование развития предпринимательства в туризме, поддержка малого бизнеса;

Создание условий для развития традиционных центров туризма и освоение новых туристских районов;

Стимулирование развития материально-технической базы туризма путем внедрения внебюджетных источников, в том числе иностранных инвестиций;

Создание современной системы подготовки, переподготовки и повышения квалификации туристских кадров;

Развитие отраслевой туристской науки.

В течение 2010 года туристы Азербайджана смогут отпра­виться в специальные туры по регионам. Новая туристическая программа разработана в рамках проекта "Столица народного искусства Азербайджана в 2010 году". Сюда входят Казах (Газах), названный столицей фольклора, Шеки как столица искусства и Гянджа, признанная столицей легенд Азербайджана.

На сегодняшний день экономика Азербайджана получает 10% своего дохода от туризма. В среднем каждый гость оставляет в стране около $800. Турпоток в республике с каждым годом растет на 15-20%. Одновременно страна улучшает туристическую инфраструктуру, открывает новые гостиницы. В республике действуют 262 гостиницы и объекта гостиничного типа, из них 39 прошли сертификацию и получили "звезды". Отелям Butik Palas и Sultan Inn в Баку присвоены 5 звезд, гостинице Batabat в Набрани - 2 звезды. Таким образом, в Азербайджане насчитывается шесть 5-звездочных отеля.


ЛИТЕРАТУРА


Azərbaycan Respublikasında “2002-2005-ci illərdə turizmin inkişafına dair Dövlət Proqramı” Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərmanı (27 avqust 2002-ci il)

“Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafının Dövlət Proqramı” Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərmanı (11 fevral 2004)

Ахмедов А.И., Гаджиев Э.М.,Заманов З.А. Международный туризм, Бакы-Сада – 2000.

Балабанов И.Т., Балаванов А.И. Экономика туризма Москва, Финансы и Статистика 2002.

Rəhimov S. Turizm və ekskursiya işinin təşkili, Bakı – 2004.



XÜLASƏ

Azərbaycanda turizmin inkişafı üçün kifayət qədər turizm ehtiyatları olmasına baxmayaraq, bir qədər ləng dinamika ilə səciyyələnir. Turizmin hərtərəfli inkişafını təmin etmək üçün ixtisaslı kadrların, yəni mütəxəssislərin hazırlanmasına böyük ehtiyac var. Bu gün Azərbaycanın iqtisadiyyatı gəlirinin 10%-ni turizmdən əldə edir. Orta hesabla hər gələn turist ölkədə $800 vəsait sərf edir. Turist axını hər il 15-20% artır.


SUMMARY

There are quite favorable conditions for recreation and tourism in Azerbaijan. In order to provide sustainbable development of tourism and develop new touristic products in Azerbaijan one need to pay a special attention to train a qaalified professionals.

Nowadays Azerbaijan economy get 10% of its income from tourism. In average every tourist spends around $800 in the country. Annually growth rate of tourists in the country increases by 15-20%


Abdullayev Çingiz


^ ALMANİYADA AZƏRBAYCAN DİLİNƏ VƏ MƏDƏNİYYƏTİNƏ MARAQ


Mədəniyyət insanın ictimai şüuru və yaradıcılığı əsasında formalaşan bir anlam olsa da o, həm də hər bir yaradıcı fərdin meydana gətirdiyi yeniliklərin, oxşar yaradıcılıqların daima təkrarlanan mənəvi mühitidir. Bu mühit həm yaradıcılığa, həm də milli mentaliitetin inkişafına təsir edən müxtəlif amillərlə zənngindir. Məhz bu zənginliklər “mədəniyyətşünaslıq” və ya “kulturologiya” kimi anlamların yaranmasına, onların ictimai çüurda möhkəm yer tutmasına şərait yaradır. Belə ki, mənəvi sərvətlər sadəcə toplum şəklində arxivlərə və ya muzey fondlarına atılmır. Mədəniyyətin hər bir nümunəsi elmi əsaslarla dərindən öyrənilir və insanların gündəlik həyatlarına bu və ya digər formada tətbiq olunur. Tətbiqedilmə prosesləri insanları daima mənəvi zənginləşmə ilə müşayiət edir, hər fərdin hiss və duyğularına təsir göstərir, istedad və yaradıcılıq potensialını üzə çıxarır.

Müasir Azərbaycan cəmiyyətində də mədəniyyətşünaslıq və ya kulturologiya bir elmi-təcrübi sistem kimi mövcud olaraq həm irsi təcrübənin nəsildən-nəslə ötürülməsində xüsusi rol oynayır, həm də ictimai həyatın bütün sahələrində mədəniyyətin idarə olunmasına və inkişafına təkan verir. Xüsusilə, kulturologiyanın böyük bir sahəsi olan tətbiqi kulturologiya keçmişin mədəni irsini öyrənib xalqımızın bədii yaradıcılığı ilə bağlı olan zəngin materialları toplamaqla yanaşı, əldə olunmuş bu tarixi təcrübənin qiymətli nümunələrini müasir həyatımıza tətbiq edir.

Bu baxımdan Alman – Azərbaycan əlaqələri çərçivəsində müasir dövrümüzdə əsasən mədəni əlaqələrə üstünlük verilirsə, keçən əsin 20-30-cu illərində mühacirət həyatı yaşayan siyasi xadimlər, ədəbiyyatçılar əsasən Almaniyada çap olunan “Azərbaycan”, “Qurtuluş”, “İstiqlal” dərgilərində Azərbaycan dilində məqalələr çap edirdilər. Əlbəttə, bu məqalələr mühacirət həyatı yaşayan vətəndaşlarımızın öz ana dillərində yazıb oxumalarının unutmamasına da kömək edirdi.

Baxmayaraq ki, Almaniyanın bəzi universitetlərində türkologiya ixtisası tədris olunurdusa, 60-cı illərdən sonra türk dilinin öyrənilməsi almanlar üçün daha da marağlı oldu.

Əlbəttə, qədim Yena Universitetində tədris olunan Qafqazda yaşayan azsaylı xalqların dillərinin öyrənilməsinə rəğmən, orada belə Azərbaycan dili tədris olunmur. Aparılan araşdırmalar, universitet və elmi mərkəzlərlə əlaqələr, nədən Azərbaycan dilinin Alman təhsil sistemində öyrənilmədiyini araşdırdıqda əsaslı bir amilin olmaması indiki dövrdə də bizləri təəccübləndirir.

Əlbəttə, dəyərli alimimiz prof. Kamal Abdullanın fikirlərini əsas götürsək görərik ki, almanların türkologiya ixtisasına