Реферат: Вестник КазНУ

ISSN 1563-0285

Индекс 75873: 25873


ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ


КАЗАХСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ УНИВЕРСИТЕТ имени АЛЬ-ФАРАБИ


ХАБАРШЫ

ВЕСТНИК






ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚҰҚЫҚ

СЕРИЯСЫ

СЕРИЯ

МЕЖДУНАРОДНЫЕ ОТНОШЕНИЯ И МЕЖДУНАРОДНОЕ ПРАВО

А Л М А Т Ы № 6 (44) 2009

Зарегистрирован в Министерстве культуры, информации и общественного согласия Республики Казахстан, свидетельство - № 956-Ж от 25.11. 1999г. (Время и номер первичной постановки на учет - № 766 от 22.04.1992г.) Периодичность издания – 6 раза в год


Редакционная коллегия:

Шакиров К.Н. (научный редактор), Губайдуллина М.Ш., Айдарбаев С.Ж. (зам. председателя), Балаубаева Б.М. (ответ. секретарь), Ибрашев Ж.У., Байзакова К.И.,Кукеева Ф.Т., Мукаметхан Н., Сабикенов С.Н., Макашева К.Н., Сапанов С.Ж., Алжанбаева У.Т., Сайрамбаева Ж.Т.


^ Вестник КазНУ. СЕРИЯ МЕЖДУНАРОДНЫЕ ОТНОШЕНИЯ И МЕЖДУНАРОДНОЕ ПРАВО. №6 (44).– Алматы: Қазақ университеті, 2009. – 141 с.





Вестник КазНУ ^ СЕРИЯ МЕЖДУНАРОДНЫЕ ОТНОШЕНИЯ И МЕЖДУНАРОДНОЕ ПРАВО

№ 6 (44)
Издается 6 раза в год


ИБ № 4507

Подписано в печать 25.12.2009. Формат 60 х 90 1/8. Объем 11,75 п.л. Бумага офсетная.

Печать офсетная. Тираж 500 экз. Заказ № 3389. Цена договорная.

Издательство «Қазақ университеті» национального университета им. аль-Фараби.

050078 г. Алматы, пр. аль-Фараби, 71, КазНУ


Отпечатано в типографии издательства «Қазақ университеті»


^ мАЗМҰНЫ – СОДЕРЖАНИЕ


К юбилею Академика

Салахидена Нурсариевича Сабикенова


Академику НАН РК, доктору юридических наук, профессору

Сабикенову Салахидену Нурсариевичу 70 лет! 3


ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының академигі, заң ғылымдарының докторы, профессор Салахиден Нұрсарыұлы Сәбікеновтің өмірбаяны, ғылыми-педагогикалық және қоғамдық-саяси қызметі

туралы қысқаша очерк 4


Краткий очерк об автобиографической, научно- педагогической и общественно-политической деятельности академика НАН РК, доктора

юридических наук, профессора Сабикенова

Салахидена Нурсариевича 9


РАЗДЕЛ 1

современные проблемы Международного права


Ахметов Е.Б.

^ ӘСКЕРИ ІС-ҚИМЫЛДАРДЫ ЖҮРГІЗУ ЕРЕЖЕЛЕРІНІҢ ЗАҢИ

РЕГЛАМЕНТТЕЛУІНІҢ ТАРИХИ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚЫРЛАРЫ 15

Баймагамбетова З.М.

Унификация права международной торговли в

рамках деятельности Комиссии ООН по праву

международной торговли (ЮНСИТРАЛ) 28

Досымбекова М.С.
^ О принципе уважения прав и свобод человека и гражданина 32
Ерджанов Т.К.

Право на справедливое судебное разбирательство в

международной модели прав человека 37

Избасаров А.О.

Межгосударственное сотрудничество прикаспийских

государств по вопросам делимитации и правового

регулирования разработки ресурсов континентального

шельфа Каспия 46

Жайлау Ж.

Қарулы қақтығыстар кезіндегі балалардың құқықтары

мен қауіпсіздігін қамтамасыз етудің құқықтық

аспектілері 51

Кривоженко Д.В.

Роль энергоресурсов в политике обеспечения

европейской энергетической безопасности 56

Оңдасынова Ә.О

ТМД шегіндегі экономикалық интеграцияның дамуы

(қысқаша шолу) 60

Сагынбекова Г.М.

^ СОВРЕМЕННАЯ КОНЦЕПЦИЯ ИНСТИТУТА ЧРЕЗВЫЧАЙНОГО

ПОЛОЖЕНИЯ В МЕЖДУНАРОДНОМ И НАЦИОНАЛЬНОМ

ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВЕ 65

Сылкина С.М.

Некоторые аспекты правового регулирования магистрального

трубопроводного транспорта: сравнительный анализ законодательства

Республики Казахстан и зарубежных государств 68

Тойшыбеков А.С.

Особенности международного усыновления Республики Казахстан 74

Хуан Вэй

Развитие энергетической стратегиИ КНР 78


РАЗДЕЛ 2

Внутригосударственное право


Алибаева Г.А.

Методологические основы социального управления как основы научного

понимания исполнительной власти 83

Атаханова Г.М.

Мүлікті иеленіп алу мен ысырап ету қылмысына қылмыстық заңнаманы

қолдану және оны жетілдіру мәселелері 91

Бисенова М.Қ.

Қылмыстық ұқыпсыздықтың түсінігі 95

Даркенбаев А.И.

Қазақстан халқы туралы конституциялық заңнаманың қалыптасуы

және даму кезеңдері 99

Дулатов Ғ.С.

Субъективтік құқықтарға қатысты адам мен тұлға түсінігі 103

Кегембаева Ж.А.

^ СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ КОНСТИТУЦИОННЫХ ОГРАНИЧЕНИЙ НА ПРИМЕНЕНИЕ

УГОЛОВНЫХ НАКАЗАНИЙ В США И В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН 108

Нұрмұханбет Д.Ы.

КӨЛІК ҚЫЛМЫСЫ ЖӘНЕ КӨЛІКТІК-ӘКІМШІЛІК ДЕЛИКТІНІҢ АРАҚАТЫНАСЫНЫҢ

^ КЕЙБІР МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖАЙЛЫ 111

Сетенова Г.Т.

КОДЕКС ЧЕСТИ РЯДОВОГО И НАЧАЛЬСТВУЮЩЕГО СОСТАВА ОРГАНОВ ВНУТРЕННИХ ДЕЛ 113

Токтыбеков Т.А.

О механизме административно-правового регулирования качества

работы государственных служащих 115


РАЗДЕЛ 3

внешняя политика республики Казахстан и актуальные вопросы международных отношений


Нурдавлетова С.М.

^ ЭВОЛЮЦИЯ СОТРУДНИЧЕСТВА РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН С ФЕДЕРАТИВНОЙ

РЕСПУБЛИКОЙ БРАЗИЛИЯ 119

Ауган М.А.

АТЭС: история и институционально-правовая основа 123

Кудайбергенова Ж.А.

Об иммиграции в Российскую империю в XVIII – в начале XX вв. 130

Раджапов А.

Халықаралық саясаттанудың ғылыми пәнІ, атқаратын қызметі, құрылымы,

әдістері және негізгі ұғымдары хақында 134


^ Сведения об авторах 139


К юбилею Академика

Салахидена Нурсариевича Сабикенова




Академику НАН РК, доктору юридических наук, профессору

Сабикенову Салахидену Нурсариевичу 70 лет!


30 декабря 2009 года академику НАН РК, доктору юридических наук, профессору кафедры международного права факультета международных отношений Сабикенову Салахидену Нурсариевичу исполнилось 70 лет.

К этому рубежу в своей жизни ученый подошел с выдающимися результатами. За время своей научно-педагогической деятельности им подготовлено более 30 кандидатов юридических наук, в том числе и по специальности «Международное право», а также 5 докторов наук. Это огромный вклад в развитие юридической науки Казахстана.

За время работы в системе высших учебных заведений МВД Салахиденом Нурсариевичем были подготовлены десятки тысяч квалифицированных сотрудников, многие из которых являются действующими руководителями различных правоохранительных органов Республики и иных государственных органов. Среди его учеников не только кандидаты и доктора наук, но и депутаты казахстанского Парламента.

Салахиден Нурсариевич многие годы был бессменным руководителем научных подразделений Карагандинской Высшей школы МВД СССР и внес большой вклад в становление Алматинской Академии МВД РК. Он является основателем юридического факультета Университета «Қайнар» и кафедры международного права Казахского национального педагогического университета имени Абая. Академик С.Н. Сабикенов входил в первый состав Конституционного Совета Республики Казахстан.

Выдающийся вклад, внесенный академиком С.Н. Сабикеновым в развитие казахстанской науки и системы высшего образования, был по достоинству оценен и на международном уровне. 19 марта 2007 года на Оксфордском Саммите лидеров XXI века решением Европейской Ассамблеи бизнеса, науки и образования, академику Сабикенову Салахидену Нурсариевичу была присуждена высокая международная награда имени Сократа. Награда была вручена на торжественной церемонии в стенах Оксфордского университета Президентом клуба ректоров Европы – ректором Международного университета Вены, профессором Вилом Гудхир (Wil Goodheer) и Генеральным директором Европейской Ассамблеи бизнеса, науки и образования, профессором Оксфордского университета Джоном Неттингом (John Netting). Следует отметить, что сама награда имени Сократа присуждается за личный вклад в интеллектуальное развитие современного общества и представляет собой позолоченную статуэтку выдающегося мыслителя, медаль с его изображением, а также диплом «Grawerton», удостоверяющий о занесении лауреата в международный регистр выдающихся личностей современного мира. Таким образом, к категории таких личностей отнесен и академик С.Н. Сабикенов.

На сегодняшний день в составе трудового стажа академика С.Н. Сабикенова 45 лет занимает работа в сфере науки и образования. Это долгий путь от аспиранта Института государства и права Академии наук СССР, доцента, заведующего кафедрой, заместителя начальника Карагандинской, а затем Алматинской высшей школ МВД до члена Конституционного Совета Республики Казахстан.

Салахиден Нурсариевич внес выдающийся вклад в создание и развитие юридической науки Казахстана. В сфере юридической науки имя профессора С.Н. Сабикенова широко известно в постсоветских странах и за рубежом как автора теории социального интереса в СССР.

Салахиден Нурсариевич по прежнему неустанно трудится на ниве юридической науки, выступая с лекциями по проблемам теории государства и права, сравнительного и международного права перед студентами нашего университета, занимаясь подготовкой научных кадров из числа магистрантов, аспирантов и докторантов Ph.D.

Пример таких личностей, как академик С.Н. Сабикенов особенно важен для молодых исследователей, которые только приступают к своим научным поискам. Им есть с кого брать пример.

Факультет международных отношений КазНУ имени аль-Фараби поздравляет профессора кафедры международного права, академика С.Н. Сабикенова со славным юбилеем!


^ Заведующий кафедрой международного права

факультета международных отношений КазНУ имени аль-Фараби

С.Ж. Айдарбаев


ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының академигі,

заң ғылымдарының докторы,

профессор Салахиден Нұрсарыұлы Сәбікеновтің

өмірбаяны, ғылыми-педагогикалық және

қоғамдық-саяси қызметі туралы қысқаша очерк


Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының академигі, заң ғылымдарының докторы, профессор С.Н. Сәбікенов Гурьев облысы (қазіргі Атырау) Новобогат ауданының Манаш ауылында 1939 жылғы 30 желтоқсан күні дүниеге келген.

1959 жылы кешкі жұмысшы жастардың мектебін бітірісімен С.М. Киров атындағы (қазіргі әл-Фараби) Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетіне оқуға түсті. Заң факультетінде оқып жүрген кезінде жас студенттің ғылыми-зерттеу жұмысына деген ынта-жігерін арттыруға факультет деканы, доцент М.А. Ваксберг, доценттер С.С. Сартаев, А.Н. Дюков, М.П. Хангалов, заң ғылымдарының докторлары, профессорлар Я.М. Бельсон, С.Я. Булатов, А.М. Мамутов, К.Ф. Котов сынды және тағы басқа да көптеген ғалымдар елеулі ықпалын тигізді. Айта кету керек, заң факультетінде дәріс берген оқытушылардың жас жағынан алып қарағанда Матвей Абрамович Ваксберг үлкен жас шағында еді. Ол кісі 95 жасқа дейін оқытушылық–ғылыми жұмысты атқарып жүрді. Матвей Абрамович бізге Рим құқығының негізі деген сабақ берді, латын тілін жете білетін, Рим құқығы латын терминдерге негізделген лекциясын өте жоғары теориялық ғылыми деңгейде және өте түсінікті оқитын. Қазіргі уақытта заң мамандығына оқу орындарында латын тілі сабағы жүрмейтін болған, бұл біздің ойымызша олқылық.

Студенттердің сана-сезімінде, ойларында қалған заң ғылымдарының докторы, профессор Яков Михайлович Бельсон деген оқытушы кафедра меңгерушісі болған, Фин соғысына қатысқан, дәрістерді өте қызықты, мазмұнды оқитын. Ол ораторлық қөркем сөз шебері. Барлық студенттер буржуазиялық мемлекет және құқық сабағы бойынша зор ықыласпен дәрістерін тыңдайтын. Студент бола жүріп С.Н. Сәбікенов ғылыми–зерттеу жұмысына белсене атсалысты. КСРО–ның Мәскеу, Вильнюс, Ташкент және тағы басқа қалаларында өткен студенттердің бірқатар республикалық және бүкілодақтық ғылыми конференцияларына қатысып, ғылыми баяндамалар жасады. Студенттердің ғылыми қоғамының ғылыми үйірмелерін басқарды. Факультеттің осы ғылыми қоғамының төрағасы болып сайланды. С.Н. Сәбікенов жазған «Социалистік қоғамдағы құқық қатынастарының кейбір теориялық мәселелері» атты диплом жұмысына сол кезде–ақ оның ғылыми жетекшісі, заң ғылымдарының кандидаты, Философия және құқық институтының аға ғылыми қызметкері М.А. Биндер, рецензент, заң ғылымдарының кандидаты, ҚазМУ-дың доценті М.С. Сапарғалиев жоғары баға бере келіп, оны студенттік диплом жұмысы шегінен шығып кеткен шағын ғылыми зерттеу деп мойындаған болатын.

1964 жылы университетті бітірісімен ол өзінің еңбек жолын Ішкі істер органдарының Маңғыстау облысындағы Ақтау қаласында Казақ КСР Ішкі Істер министрлігінің 58-ші еңбекпен түзеу колониясында аға оперативті өкілі болудан бастады.

1966 жылы С.Н. Сәбікенов «Мемлекет және құқық теориясы» бойынша Қазақ КСР Ғылым Академиясының Философия және құқық институтының күндізгі аспирантурасына түсіп, содан соң 1967 жылы КСРО Ғылым Академиясының Мәскеу каласы Мемлекет және құқық институтына ауыстырылды. Аспирантураны ойдағыдай аяқтаған соң, 1969 жылы Мемлекет және құқық институтына Мәскеу қаласы Ғылыми Кеңесінде заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін «Кеңес құқығында қоғамдық және жеке мүдделердің үйлесуі» тақырыбында диссертация қорғады.

Қазақ КСР Ғылым Академиясының Философия және құқық институтының аспиран-турасында оқып жүрген жылдарында С.Н. Сәбікеновтің жас ғалым ретінде қалыптасуына, өсуіне Қазақстанның С.З. Зиманов, М.Т. Баймаханов, В.А. Ким, Ғ.С. Сапарғалиев, С.С. Сартаев, М.Т. Имашев, У.Д. Құдайбергенов, М.С. Сахипов, Е.Ж. Жанабилов, Е. Баянов секілді және басқа да көрнекті ғалым-заңгерлер елеулі ықпал жасады.

Мәскеу қаласында жүрген кезінде С.Н. Сәбікенов КСРО-ның А.А. Пионтковский,
Н.П. Фарберов, С.М. Строгович, Р.О. Халфина, В.М. Чхиквадзе, В.С. Нерсесянц, В.Т. Казимирчук, Е. Лукашева, Ю.А. Тихомиров, Д.А. Керимов, А.В. Патюлин, Г.В. Мальцев, Л.И. Загайнов, Д.В. Шутько сынды және басқа да көптеген аса ірі ғалым-заңгерлерінен іргелі аспиранттық дайындықтан өтті.

1969 жылдан 1970 жылға дейін С.Н. Сәбікенов Қазақ КСР Ғылым Академиясының Философия және құқық институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді.

1970 жылы С.Н. Сәбікенов Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің ұсынуымен Қазақстанда алғаш құрылған жоғары оқу орны – КСРО Ішкі Істер министрлігінің Қарағандыдағы жоғары мектебіне ғылыми-педагогикалық жұмысқа жіберілді. Онда ол аға оқытушы, доцент, профессор, мемлекеттік–құқықтық пәндер кафедрасының бастығы, ғылыми–зерттеу және редакциялық–баспа бөлімінің бастығы, мектеп бастығының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары болып әртүрлі қызмет атқарды.

КСРО Ішкі Істер министрлігінің Қарағандыдағы жоғары мектебінде еңбек еткен кезеңдерде 1970-1993 жылдар С.Н. Сәбікеновтің ұйымдастырушылық қабілеті айқын байқалды. Ол өзін дарынды ғалым, жоғары шеберлігі бар педагог, үлгілі офицер ретінде көрсете білді.

С.Н. Сәбікенов Е. Букетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті заң факультетінің кафедра профессоры қызметін атқара жүріп, онымен бір мезгілде ғылыми–педагогикалық жұмыстан қол үзбеді, бірнеше рет Мемлекеттік емтихан Комиссиясын басқарды.

С.Н. Сәбікенов Қарағанды қаласының халқына құқықтық білім беру ісіне де үлкен үлес қосты, қалалық «Мемлекет және құқық» халық университетін ұйымдастырып, оның ректоры ретінде басқарды, облыстық «Білім» қоғамы басқармасының мүшесі болды.

С.Н. Сәбікенов белгілі ғалым-заңгер ретінде КСРО Ғылым Академиясының Төралқасы жанындағы «Мемлекет, басқару мен құқықты дамытудың заңдылығы» Бүкілодақтық ғылыми-үйлестіру Кеңесінің мүшесі болып сайланды, мемлекет және құқық теориясының келелі проблемалары бойынша өткен көптеген бүкілодақтық, халықаралық конференцияларда ғылыми баяндамалар жасады.

КСРО Ішкі Істер министрлігінің Қарағандыдағы жоғары мектебінде 1979-1987 жыл-дары, Қазақстан Республикасы Ішкі Істер министрлігінің Алматы жоғары мектебінде 1993-1995 жылдары, бастықтың ғылыми іс жөніндегі орынбасары қызметіндегі іскер басшылығы мен ұйымдастырушылық қабілеті арқасында бұл оқу орындарының ғылыми күш-қуаты едәуір артып, ондағы ғылыми-зерттеу және редакциялық-баспа жұмыстары жолға қойылды. Оның тікелей басшылығымен және редакциялауымен 500 баспа табақтан аса баспа өнімі басып шығарылды.

Профессор С.Н. Сәбікеновтің басшылығымен Қазақстан Республикасы Ішкі Істер министрлігінің жүйесіндегі жоғары оқу орындарында ғылыми мектеп құрылды, қазір оларда құқық қорғау органдары және заңдылық қызметі мен проблемаларының жаңа бағыттары белсенді де жемісті зерттеліп отыр.

КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінде профессор Сәбікеновтің басқаруымен ғылыми-ізденіс жұмыс жеті ғылыми басымдылық бағытта жүргізілді:

I мәселе: жека адамға қарсы ауыр қылмыстармен күресу;

II мәселе: Қарағанды облысы Теміртау металлургия комбинаты 45 мың еңбек ұжымында құқық бұзушылықты және қылмысты алдын алу;

III мәселе: алкоголизм және маскүнемдік негізінде жасалынатын қылмыстар мен күресу;

IV мәселе: Ішкі істер органдарының қызметтерін жетілдіру;

V мәселе: Қазақстан аумағында қылмыстың динамикасы мен ахуалы;

VI мәселе: Жедел іздестіру; тергеу-криминалистік; қылмыс-түзету; әкімшілік-құқықтық мамандықтары бойынша ішкі істер органдар қызметкерлерінің моделін ғылыми жолмен анықтау;

VII мәселе: Әскери-қызмет тәртібі; оқу-тәрбиелеу жұмысты жетілдіру.

Тыңдаушылардың аналитик ой-өрісін қалыптастыру және олардың ғылыми ізденіске деген қабілеттігін арттыру үшін I және II курс тыңдаушыларына ғылыми іс жөніндегі бастықтың орынбасары профессор Сәбікенов «Ғылыми ізденісті ұйымдастыру негізі» атты арнайы курсты жазған және өзі оқыған.

Жүргізілген ғылыми жұмыстың қорытындысы бойынша Бүкілодақтық, республикалық регионалдық ғылыми–теориялық, ғылыми-практикалық конференциялар жүргізілген және докторлық, кандидаттық диссертациялар қорғалынған, ішкі істер органдар қызметінде ғылыми ұсыныстар іске асырылған. Академик С.Н. Сәбікенов өзінің қызметте көтерілуі және оның ұйымдастырушылық іскерлік қабілеттігінің қалыптасуына зор ықпал жасаған мектептің сол кездегі бастығы генерал-майор профессор Б.С. Бейсеновке, оның ғылыми іс жөніндегі орынбасары полковник профессор В.А. Кимге, кадрлық-әскер офицері, Сувор орденінің иесі полковник көп жылдар бойы мектепте партия ұйымын және сырттай оқу факультетін басқарған Ғабдол Мажит Сабралиевке өз алғысын, ризашылығын білдіреді.

Профессор С.Н. Сәбікеновтің бастамасы бойынша Қазақстан Республикасы Ішкі Істер министрлігінің жоғары оқу орындары жанынан алғаш рет күндізгі және сырттай адъюнк-тура, докторантуралар құрылды. Ол Ішкі Істер министрлігінің Алматы жоғары мектебі жанынан «120009 – қылмыстық іс жүргізу, криминалистика», «120011 – прокурорлық қадағалау, адвокатура, сот және сот ісін жүргізу» мамандықтары бойынша кандидаттық диссертация қорғау жөнінде мамандандырылған Кеңес құрды.

КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектеп бітірушілердің қатарынан, ғылыми ізденіс қызметіне бейімделген және профессор Сәбікеновтің тікелей көмегімен, ұстаздығымен отандық заң ғылымында көптеген ірі ғалымдар шықты. Еліміздің заң ғылымын дамытуға сүбелі үлес қосқан заң ғылымдарының докторлары: М.Ч. Когамов, Б.М. Нургалиев, А.Н. Акпанов, Н.М. Абдиров, Т.Е. Сарсенбаев, Е.А. Онгарбаев, Т.А. Акимжанов, С. Еркенов, Б.Х. Толеубекова, М.О. Нукенов, И.Ш. Борчашвили, Ш. Уканов, Н.А. Абдиканов, В.Ш. Татарян, Е.О. Тузельбаев, А.Д. Шаймуханов, Т.А. Ханов, Е. Жалбуров, С.Ж. Оспанов, Ғ.С Мауленов, Б.А. Абдрахманов және т.б. Сонымен қатар Қарағанды жоғары мектеп түлектерінің ішінен құқық қорғау органдар қызметінде жоғарғы офицерлік шенге ие болғандар: генерал-лейтенанттар: В.Г. Шумов,
С.В. Соколов, Б.Г. Искаков, М. Суталинов, Ж. Бакиев, Приходько; генерал–майорлар:
М.А. Нуриманов, Б. Байжасаров, М.М. Оразалиев, М.А. Тумарбеков, А. Сабиров, М.О. Нукенов, Р. Ибраимов, Р.Х. Узбеккалиев, С.Е. Еркенов, Т.А. Колебаев, 3 сыныпты мемлекет заң қеңесшісі Г.В. Ким, юстиция генерал-майоры М.А. Аюбаев.

КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің түлектері полиция генерал-майоры, профессор С.Е. Еркенов, полиция полковнигі, профессор Д. Кенжетаев, юстиция полковнигі, заң ғылымдарының докторы Е.Т. Жалбуров қазір ҚР ІІМ, ҚР Әділет Министрлігі, жоғары оқу орындарының басшылары.

1986 жылы С.Н. Сәбікенов Қазақ КСР Ғылым Академиясының Философия және құқық институты жанындағы мамандандырылған кеңесінде докторлық диссертациясын ойдағыдай қорғап шықты. Ресми оппоненттер аса көрнекті ғалым-заңгер, академик С.З. Зиманов, КСРО Ғылым Академиясының корреспондент–мүшесі, Әзірбайжан КСР Ғылым Академиясының академигі Д.А. Керимов, Ресей Федерациясының ғылымға еңбек сіңірген қайраткері В.П. Казимирчук С.Н Сәбікеновтің диссертациясына жоғары баға берді.

1994 жылы С.Н. Сәбікенов Жаратылыстану ғылымдар Академиясының академигі және оның Төралқа мүшесі болып сайланды.

1995 жылы заң ғылымын дамытуға қосқан салмақты үлесі үшін заң ғылымдарының докторы, профессор С.Н. Сәбікенов Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Аадемиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды.

Ішкі істер органдарына жұмыс істеген кезеңдерде С.Н. Сәбікенов КСРО, Қазақ КСР Ішкі істер министрліктерінің, Бүкілодақтық «Білім» қоғамы басқармасының, КСРО және Қазақ КСР Жоғары және орта арнаулы оқу орындары министрліктерінің әртүрлі медальдары және грамоталарымен марапатталды.

1993 жылы заң ғылымдарының докторы, профессор С.Н. Сәбікенов Қазақстанда алғаш құрылған заң ғылымдары жөніндегі Жоғары аттестациялық комиссияның сараптау кеңесінің ғылыми хатшысы, 1999 жылы оның төрағасы болып сайланды.

С.Н. Сәбікенов көп жылдан бері Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының Мемлекет және құқық институты жанындағы докторлық диссертация қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестің мүшесі болды. Г. Мұқамбаева, З.Ж. Кенжалиев, К. Жиреншин,
Н. Өсеров, А.Е. Бектұрғанов, К.Х. Халиков, С.Ү. Созақбаев, Э.Б. Мухамеджанов, А.С. Ибраева, Е.Б. Абдрасулов, М.Х. Матаева және т.б. докторлық диссертациялары бойынша алғашқы ресми оппонент болды.

1989-1994 жылдары Қазақ КСР-інің сайлау және халық депутаттарын кері шақырып алу жөніндегі Орталық сайлау комиссиясының мүшесі болды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің халық депутаттарының және Қазақстан Республикасының тұңғыш Президентінің алғаш сайлауын дайындап, өткізуге тікелей қатысты, сол үшін де оны Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі мен Қазақстан Республикасының Президенті талай рет ынталандырды. Қазақстан Республикасының 1993 жылғы Конституциясының жобасын жасауға сараптау тобының мүшесі ретінде белсене атсалысты.

1995-1998 жылдары ҚР Президентінің Жарлығымен С.Н. Сәбікенов Қазақстан Рес-публикасы Конституциялық кеңесінің мүшесі болып тағайындалды, ол 1999 жылға дейін осы қызметін атқарды.

1999 жылы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы ғылыми-консульта-тивтік кеңесінің мүшесі болып сайланды.

С.Н. Сәбікенов 1993-1999 жылдары Абай атындағы Алматы мемлекеттік университеті заң факультетінде бір мезгілде профессор болып ғылыми-педагогикалық жұмыстар жүргізді, содан соң халықаралық қатынастар факультетінде халықаралық құқық кафедрасын құрып, оның меңгерушісі болды.

Оның заң ғылымдарының докторы және кандидаты дәрежесін алған бірнеше шәкірті қазір оқытушылық және ғылыми практикалық жұмыстарда ойдағыдай еңбек етіп жүр.

С.Н. Сәбікенов мемлекет және құқық теориясы, конституциялық және халықаралық құқық ғылымдар жөнінен 40 жылдан астам уақыт бойы шеберлік ұстаздық жұмыс атқарып келеді. Студенттер мен аспиранттар оның қазақ және орыс тілдеріндегі дәрісін ынтыға тыңдайды, әрбір дәрісі теориялық тереңдігімен, түсініктілігімен, нақтылығымен, тыңдаушысына тез ұялағыш тәрбиелік ұғынықтылығымен көзге түседі. Ғалымның алдынан өткен, дәріс алған мыңдаған студенті мен тыңдаушысы қазір практикалық жұмыста – құқық қорғау органдарында, әкімшілік-басқару аппаратында, Қазақстан Республикасының Парламентінде, жоғары оқу орындары мен одан тыс жерлерде ойдағыдай еңбек етіп келеді.

С.Н. Сәбікенов – мемлекет пен құқықтың жалпы теориясы, констиуциялық, халықаралық құқық салаларда олардың дамуына қомақты үлес қосқан ірі ғалым, ұстаз. Ол біздің республикамызда ғана емес, ТМД елдерінің, алыстағы шет елдердің ғылыми-педагогикалық жұртшылығына да кеңінен таныс, құрмет пен беделге ие болған оқымысты.

2008 жылы академик С.Н. Сәбікенов Ресейлік халықаралық құқық ассоциациясының мүшелігіне сайланды және ол РФ Өкіметінің жанындағы салыстырмалы құқық және шетел заңдары институты журналының редакциялық алқасының мүшесі болды.

Қазақ–швейцар саммитінде кіршіксіз абыройлы іскерлігі үшін академик С.Н. Сәбікенов алтын медальмен марапатталды (Женева қаласы, 20.12. 2004).

XXI ғасырдың ғылым, мәдениет, білім аясындағы Лидерлер саммитінде С.Н. Сәбікенов қазіргі қоғамға интеллектуалдық өз үлесін қосқаны үшін Сократ атындағы халықаралық медальмен марапатталды және ол қазіргі заманның көрнекті жеке тұлға ретінде халықаралық тіркеуге (регистрге) енгізілді (Оксфорд университеті, Ұлыбритания, 23.03. 2007).

Профессор С.Н. Сәбікенов өзінің ғылыми еңбектерінде Одақта алғашқылардың бірі болып құқық пен әлеуметтік мүдделердің өзара ықпал етуінің теориялық проблемалары, заңды және заңға қайшы мінез-құлық факторлары жүйесіндегі мүдделер, мемлекет пен жеке адамның өзара жауапкершілігі, мемлекеттік егемендік, қоғамда бой көрсететін мемлекеттік-құқықтық режимнің заңдылығы және халықаралық құқықтың, конституциялық құқықтың өзекті мәселелерін басқа да маңызды проблемалар секілді заң ғылымындағы іргелі мәселелерді зерттейді. Оның қаламынан 160–тан аса ғылыми зерттеу жарық көрді.

Ол жариялаған ғылыми еңбектердің тізімінен көрініп отырғанындай, демократиялық, құқықтық мемлекет ретінде Қазақстан Республикасының қалыптасуы, оның жаңа ұлттық құқықтық жүйесін құру үшін ғалым зерттеп жүрген проблемалардың қазіргі жағдайда кезек күттірмес тұжырымдық мәні бар.

С.Н. Сәбікенов 1997-2006 жылдары Алматы қаласында жабық акционерлік қоғам түрінде құрылған Халықаралық құқық және нарық академиясының ректоры болып қызмет атқарды. Академияны дамытудың стратегиясын, оның болашағын айқындап беріп отырды. Академияда оқытушы-профессорлар мен студенттер құрамының ғылыми-зерттеу жұмыстары жолға қойылған. Халықаралық Құқық және Нарық Академиясы күндізгі және сырттай оқыту бөлімдерінде жоғары мамандандырылған экономистерді, заңгерлерді даярлады.

Оның бастамасы бойынша күндізгі-сырттай оқыту аспирантурасы, ізденушілік ашылды, ғылыми-зерттеу және редакциялық–баспа бөлімі, кітапхана, компьютер сыныбы ұйымдастырылды, Академияның барлық жұмысы осы заманғы компьютер техникасымен жабдықтандырылды.

Бірақ та соңғы уақытта жоғары білімге қойылатын талаптардың күшеюіне байланысты 2006 жылы Академия өз оқу жұмысын тоқтатты.

Академик Салахиден Сәбікеновке шығармашылық ой мен ізденімпаздық тән, ол жалпы құқық ғылымының теориясы мен әдістерін, нарықтық экономика мен, әсіресе құқықтық мемлекеттің құқық негіздерін дамыту барысында, сондай-ақ жоғары білім беру саласында белсенді еңбек етіп келеді.

Салахиден Нұрсарыұлы жұбайы Гаухармен бірге екі қызы: Зәуре – заң ғылымдарының кандидаты, жетекші экономист, Айжан – заң ғылымдарының кандидаты, «Vip kz tour» фирмасының атқарушы директоры, үш немере – Дастан, Қасымжан, Әлімжандарға ата, әже болып үлгілі отбасы ретінде өмір сүріп жатыр.

Салахиден Нұрсарыұлы Сәбікеновтің мерейтойын атап өте отырып, ұстазға ұзақ өмір, шығармашылық жетістіктер және отбасына мол бақытты өмір тілейміз.

^ Краткий очерк об автобиографической,

научно-педагогической и общественно-политической

деятельности академика НАН РК, доктора юридических наук, профессора Сабикенова Салахидена Нурсариевича


Академик Национальной Академии Наук Республики Казахстан, доктор юридических наук, профессор С.Н. Сабикенов родился 30 декабря 1939 года в ауле Манаш Новобогатинского района Гурьевской (ныне Атырауской) области.

В 1959 году, окончив среднюю школу рабочей молодежи на казахском языке, поступил на юридический факультет Казахского государственного университета им. С.М. Кирова (ныне КазНУ им. аль-Фараби). Упорство и трудолюбие позволили ему преодолеть трудности в изучении русского языка и успешно учиться на факультете с русским языком обучения. В годы обучения на юридическом факультете на формирование интереса у молодого студента к научно-исследовательской работе значительное влияние оказали доценты в то время:
М.А. Ваксберг, С.С. Сартаев, А.Н. Таукелев, Л.В. Дюков, М.П. Хангалов, профессора
Я.М. Бельсон, С.Я. Булатов, А.М. Мамутов, А.Ф. Котов и многие другие. Многочисленные достижения юридического факультета связаны именно с именами этих ученых, талантливых педагогов, ставшими впоследствии видными учеными. Будучи студентом, С.Н. Сабикенов принимал активное участие в научно-исследовательской работе, выступал с научными докладами на ряде проводимых республиканских и всесоюзных студенческих научных конференциях в Москве, Вильнюсе, Ташкенте и в других городах Союза ССР. В студенческом научном обществе возглавлял научные кружки, был избран председателем этого научного общества факультета. Подготовленная С.Н. Сабикеновым дипломная работа на тему: «Вопросы теории правоотношения в социалистическом обществе» была признана малым научным исследованием, выходящим за пределы студенческой дипломной работы, его научным руководителем, к.ю.н. старшим научным сотрудником Института философии и права АН КазССР М.А. Биндером и рецензентом, к.ю.н., доцентом КазГУ М.С. Сапаргалиевым.


Окончив университет по специальности «Правоведение» в 1964 году, он начал свою трудовую деятельность в органах внутренних дел, где два года работал старшим оперуполномоченным ИТК- 58 ОМЗ МВД КазССР в г. Актау Мангышлакской области.

Однако тяга к научно-исследовательской работе не покидала его. В 1966 году
С.Н. Сабикенов поступает в аспирантуру очного обучения Института философии и права
АН КазССР по специальности «Теория государства и права», а в 1967 году переводится в аспирантуру Института государства и права АН СССР (г. Москва).

Успешно завершив обучение в аспирантуре, в 1969 году на Ученом Совете Института государства и права (г. Москва) защищает диссертацию на соискание ученой степени кандидата юридических наук на тему «Сочетание общественных и личных интересов в советском праве».

В годы обучения в аспирантуре Института философии и права АН КазССР на становление С.Н. Сабикенова как молодого ученого оказали значительное влияние видные ученые-юристы Казахстана: С.З. Зиманов, М.Т. Баймаханов, В.А. Ким, Г.С. Сапаргалиев, С.С. Сартаев, М.Т. Имашев, У.Д. Кудайбергенов, М.С. Сахипов, Е.Ж. Жанабилов, Е.Б. Баянов и др.

В 1967 году, в порядке перевода, С.Н. Сабикенов становится аспирантом Института
государства и права АН СССР. Находясь в г. Москве, он получает фундаментальную
аспирантскую подготовку у выдающихся ученых-юристов Союза ССР, таких, как:
А.А. Пионтковский, Н.П. Фарберов, А.И. Денисов, С.М. Строгович, Р.О. Халфина, В.М. Чхиквадзе, В.С. Нерсесянц, В.П. Казимирчук, Е. Лукашева, Ю.А. Тихомиров, Д.А. Керимов, А.В. Патюлин, Г.В. Мальцев, Л.И. Загайнов, Д.В. Шутько и многих других.

Пионтковский Андрей Андреевич, согласившийся быть научным руководителем
С.Н. Сабикенова, был потомственным ученым, крупным специалистом в области уголовного права. Его книга «Учение о наказании» была удостоена Лауреата сталинской премии. Он в равной мере занимался и проблемами общей теории государства и права, уголовного права и философии права, в совершенстве владел многими европейскими языками. Его отец Пионтковский Андрей Андреевич работал приват-доцентом в Санкт-Петербургском университете, на юридическом факультете, где учился В.И. Ленин. Впоследствии он стал деканом юридического факультета Казанского университета и, впрочем, по его ходатайству перед царем России впервые стали принимать на юридический факультет женщин. А.А. Пионтковский пользовался у научной общественности Союза и за рубежом настолько высоким авторитетом, что его заочно, помимо его желания, избрали членом-корреспондентом АН СССР. По ходатайству А.А. Пионтковского С.Н.Сабикенов становится аспирантом заслуженного деятеля науки РФ, доктора юридических наук, профессора Р.О. Халфиной Халфина Раиса Осиповна была ученым энциклопедического ума, она в равной мере занималась проблемами теории государства и права, гражданского права и международного частного права. Она в совершенстве владела английским, итальянским, немецким и французским языками. Регулярно Халфина выступала с докладами, лекциями в различных европейских вузах и учреждениях. Научные труды европейских ученых переводила на русский язык. Её труды издавались на многие иностранные языки мира. Монографическое исследование Р.О. Халфиной «Общее учение о правоотношении» (1970 г.) значительно обогатило науку общей теории права. Другим, весьма интересным ученым-юристом, был Петр Семенович Ромашкин – доктор юридических наук, член–корреспондент АН СССР, в свое время возглавившим Институт государства и права АН СССР, а затем ведущим научным сотрудником этого Института. Он был скромным и простым человеком, в то же время выдающимся ученым, значительно обогатившим советскую уголовно-правовую науку. Его многие труды, такие, как «Преступление против мира и человечества», принесли ему международный авторитет, он был консультантом-советником ООН и многих международных организаций по проблемам борьбы с международной преступностью. Он подготовил ряд молодых ученых для Казахстана, таких, как кандидаты юридических наук А.Н. Агыбаев, У.Н. Нурмашев и др.

В 1968 году, будучи аспирантом, С.Н. Сабикенов издает свою научную статью под названием «Изучение категории интереса в праве» в журнале «Советское государство и право» № 5 1968 г. орган издания Института государства и права АН СССР г. Москва. Ознакомившиеся с содержанием данной статьи заведующий сектором доктор юридических наук Наум Павлович Фарберов и кандидат юридических наук, старший научный сотрудник Елена Андреевна Лукашова делают предложение молодому ученому после окончания аспирантуры остаться работать в Институте государства и права АН СССР в должности научного сотрудника.


С 1969 по 1970 гг. С.Н. Сабикенов работал научным сотрудником Института философии и права АН КазССР.

В 1970 г. по рекомендации ЦК Компартии Казахстана С.Н. Сабикенов направляется на научно-педагогическую работу в созданный впервые в Казахстане вуз - Карагандинскую высшую школу МВД СССР, где работал на различных должностях: старший пре Раздел 1 ^ СОВРЕМЕННЫЕ ПРОБЛЕМЫ МЕЖДУНАРОДНЫХ ОТНОШЕНИЙ


Е.Б. Ахметов


ӘСКЕРИ ІС-ҚИМЫЛДАРДЫ ЖҮРГІЗУ ЕРЕЖЕЛЕРІНІҢ ЗАҢИ РЕГЛАМЕНТТЕЛУІНІҢ ТАРИХИ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚЫРЛАРЫ


Қарулы қақтығыстардың құқықтық регламенттелуі мен әскери қылмысқа қарсы күресті мемлекетаралық ынтымақтастықты дамыту мен қалпына келтіруге қатысты көкейкесті сұрақтарды талдауға кіріспес бұрын, мына сауалдарды қою қажет деп көруге болады. Негізінен, «әскери қылмыстар» деген түсініктің өзі қашан пайда болды? Осы фактінің құжат жүзіндегі куәгерлік күшін, шамамен болсын, анықтауға бола ма? Осы қылмыстардың заңдық құрылымын ғана емес, алғашқы түсінігі де берілетін нақты дереккөздерді қайдан іздеуге болады?

Бұл сұрақтарға жауап беру үшін, алдымен, соғыс деген түсініктің өзін анықтап алу қажет, яғни әскери қылмыстар өздігінен соғыс кезінде жүзеге асатыны анық және бұл қылмыстар белгілі бір әскери ережелерге сай орындалады.

Атап өту қажет, адамзат тарихының барлық кезеңдерінде соғыс феноменінің мағынасына моральдық баға беруге тырысушылық, біржақты шайқасты тиімді қолдану әдістерін жасап шығару және соғысты шектеу әрекеттерін іздеу деген ұғымдар енеді.

Осы зерттеудегі қойылған мақсаттар мен талаптарды орындауға үлкен қызығушылық пен тікелей мағына беру соғыстың тарихи-құқықтық аспектілеріне ие болады деп ойлаймыз.

Ереже бойынша, соғыс деген – бұл, үлкен топтар немесе адамдар шоғырының арасындағы (мемлекеттер